🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:12:07 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्फार
sphāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्फार १ वि॰ [सं॰]
१. प्रचुर । विपुल । बहुत ।
२. विकट ।
३. विस्तृत । बड़ा । बढ़ा हुआ (को॰) ।
४. ऊँचा । तार । उच्च । जैसे, स्वर (को॰) ।
५. अविरल । निविड । घना (को॰) ।
स्फार २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सूजन । वृद्धि ।
२. (सोने में पड़ी हुई) फुटकी ।
३. उभार । गिल्टी ।
४. धकधकी । थरथरी ।
५. टंकार ।
६. प्राचुर्य । अधिकता (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्फार mf(आ)n. (accord. to Uṇ. ii, 13, fr. √ स्फाय् below) extensive, wide, large, great, abundant, violent, strong, dense (as mist), loud (as a shout), Kāv.; HPariś.; Pañcad.
स्फार m. a shock, slap, bang, Kathās.
= स्फोरण, Vop.
स्फार m. or n. a bubble or flaw (in gold &c.)
स्फार m. n. much, abundance, L. [cf. Gk. σϕαῖρα.]
स्फार , ˚रण. See above.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1270,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्फार a. [स्फाय्-रक् Uṇ. 2. 13] 1 Large, great, increased, expanded; स्फारफुल्लत्फणापीठनिर्यत् &c. Māl. 5. 23, Mv. 6. 32. --2 Much, abundant; Mv. 5. 2; Bh. 3. 42. --3 Loud. --रः 1 Swelling, increase, enlargement, growth. --2 A bubble (in gold). --3 A protuberance. --4 Throbbing, quivering, palpitation, vibration. --5 Twanging. --रं Abundance, much, plenty. (स्फारीभू {1} to swell out, expand, spread out, increase, multiply; सुस्निग्धा विमुखीभवंति सुहृदः स्फारीभवंत्यापदः Mk. 1. 36; Pt. 5. 24. {2} to become manifest.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1154-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्फार पु० स्फाय--रक् । १ स्वर्णबुदुवुदे २ विपुले ३ विकटे मेदि० ४ प्रचुरे च त्रि० संक्षिप्त० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5370,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्फारं, क्ली, (स्फायते इति । स्फाय + “स्फायि- क्तञ्चीति ।” उणा ० २ । १२ । इति रक् ।) प्रचु- रम् । इत्यमरः । ३ । १ । ६३ ॥
स्फारः, पुं, (स्फाय + रक् । यद्वा, स्फुर चलने + घञ् । “स्फुरतिस्फुलत्योर्घञि ।” ६ । १ । ४७ । [] इति एच आत्वम् ।) विकटः । कनकादेर्व्वद्- वुदः । इति मेदिनी ॥ विपुले, त्रि । इति हेम- चन्द्रः ॥ (यथा साहित्यदर्पणे । ३ । १०१ । “असकृदसकृत् स्फारस्फारैरपाङ्गविलोकितै- स्त्रिभुवनजये सा पञ्चेषोः करोति सहायताम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-460-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें