🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:54:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भूयिष्ठ
bhūyiṣṭha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भूयिष्ठ वि॰ [सं॰] अत्यधिक । बहुत अधिक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भूयिष्ठ mf(आ)n. (accord. to Pāṇ. vi, 4, 158 superl. of बहु) most numerous or abundant or great or important, chief principal, RV. &c. &c.
(ifc. = having anything as chief part or ingredient, chiefly filled with or characterised by, nearly all, almost; cf. शूद्र-भ्˚, निर्वाण-भ्˚ &c.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (763,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भूयिष्ठ a. [अतिशयेन बहु इष्ठन् भ्वादेशे युक् च] 1 Most, most numerous or abundant. --2 Most important, principal, chief. --3 Very great or large, very much, much, many, numerous. --4 Chiefly or for the most part composed of, mostly composed or consisting of, chiefly filled with or characterized by (at the end of comp.); अभिरूपभूयिष्ठा परिषद् Ś. 1; शूल्यमांसभूयिष्ठ आहारोऽश्यते Ś. 2; राष्ट्रेषु कतमत्सुपुरुषभूयिष्ठं Dk.; शिल्पदारिकाभूयिष्ठं परिजतं M. 5; R. 4. 70. --5 Almost, mostly, nearly all (usually after a past passive participle); अये उदितभूयिष्ठ एष तपनः Māl. 1; निर्वाणभूयिष्ठमथास्य वीर्यं Ku. 3. 52; V. 1. 8. --ष्ठं ind. 1 For the most part, mostly; Ś. 1. 31. --2 Exceedingly, very much, in the highest degree; भूयिष्ठं भव दक्षिणा परिजने Śi. 4. 17; R. 6. 4; 13. 14.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0823-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भूयिष्ठ त्रि० अतिशयेन बहुः इष्ठन् भ्वादेशो युक् च । १ बहु- तरे २ प्रचुरे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4692,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भूयिष्ठं, त्रि, (अयमेषामतिशयेन बहुरिति । बहु + इष्ठन् । “इष्ठस्य यिट् च ।” ६ । ४ । १५९ । [] इति यिडागमो बहोः स्थाने भूरादेशश्चः ।) प्रचुरः । इत्यमरः । ३ । १ । ६३ ॥ (यथा, ऋग्वेदे । ८ । ८५ । ३ । “इन्द्रस्य वज्र आयासो निमिश्ल इन्द्रस्य बाहो- र्भूयिष्ठमोजः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-536-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें