🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:45:16 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रचुर
pracura
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रचुर १ वि॰ [सं॰]
१. बहुत । अधिक । विपुल । जैसे, प्रचुर धन ।
२. पूर्ण । भरापुरा । जैसे, प्रचुरपुरुष (=जनाकीर्ण) ।
३. बड़ा । विशाल (को॰) ।
प्रचुर २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ प्र॰ + चुर् (=चोरी)] वह जो चोरी करे । चोर । यौ॰—प्रचुरपुरुष = चोर । तस्कर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रचुर mf(आ)n. much, many, abundant (opp. to अल्प)
plenteous, plentiful, frequent
(ifc.) abounding in, filled with, MBh.; Kāv. &c.
प्रचुर m. a thief, A.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (657,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रचुर a. 1 Much, ample, abundant, plentiful; नित्यव्यया प्रचुरनित्यधनागमा च Bh. 2. 47; Śi. 12. 72. --2 Great, large, extensive; प्रचुरपुरंदरधनुः Gīt. 2. --3 (At the end of comp.) Abounding in, filled or replete with. --रः A thief. --Comp. --पुरुष a. populous. --(षः) a thief.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0729-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रचुर त्रि० प्र + चुर--क प्रगतश्चुराया वा प्रा० त० । १ चौरे २ बहुले अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4432,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रचुरं, त्रि, (प्रचोरतीति । प्र + चुर + “इगुपध- ज्ञेति ।” ३ । १ । १३५ । इति कः । यद्वा, प्रगत- ञ्चुराया इति प्रादिसमासः ।) अनेकम् । तत्- पर्य्यायः । प्रभूतम् २ प्राज्यम् ३ अदभ्रम् ४ बहुलम् ५ बहु ६ पुरुहम् ७ पुरु ८ भूयिष्ठम् ९ स्फिरम् १० भूयः ११ भूरि १२ । इत्यमरः । ३ । १ । ६३ ॥ (यथा, भागवते । ५ । १३ । २१ । [] “अहो नृजन्माखिलजन्मशोभनं किं जन्मभिस्त्वपरैरप्यमुष्मिन् । न यत् हृषीकेशयशःकृतात्मनां महात्मनां वः प्रचुरः समागमः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-248-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्रचुर" आता है (18)
बहुल प्रचुर । अधिक । ज्यादाबाहुल बहुत । अनेक । अधिक । प्रचुरस्फार प्रचुर । विपुल । बहुतसमेधित अत्यधिक बढ़ा हुआ । प्रचुर । बहुल । प्रभूतप्राज्य प्रचुर । अधिक । बहुतविगुल्फ प्रचुर । अधिकविस्फीत अधिक । प्रचुर । बहुत ज्यादालरझर पु ‡ वि॰ बरसता हुआ । बहुत अधिक परिमाण में प्राप्त । प्रचुरमनमानिब पु ‡ वि॰ मनमाना । यथेप्ट । अत्यधिक । प्रचुरअसंषित्त पु वि॰ विस्तृत । प्रचुर । विपुलस्फिर आयत । विशाल । विस्तृतप्रभूत जो अच्छी तरह हुआ हो । भूतविमुद्र जो मुद्रांकित न हो । बिना मुहर काविस्तृत जो अधिक दूर एक फैला हुआ हो । लंबा- चौड़ा । विस्तारवाला । जेसे, वहाँ आप…उल्बण नृत्य के समय की हाथों की एक मुद्राविवृद्ध वृद्धिगत । बढ़ा हुआ । तीव्रसुभर पु ^१ वि॰ अच्छी तरह भरा हुआ । सुपुष्टप्रासुक पु वि॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें