🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:38:34 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उल्बण
ulbaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उल्बण १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] नृत्य के समय की हाथों की एक मुद्रा ।
२. गर्भाशय । आँवल [को॰] ।
उल्बण २ वि॰
१. प्रचुर । पुष्कल । अत्यधिक ।
२. दृढ़ । शक्तिमान । बलिष्ठ [को॰] ।
उल्बण ३ क्रि॰ वि॰ जोरों से । प्रबल रूप में [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उल्बण or उल्वण, n. the membrane enveloping the embryo, TĀr. i, 10, 7 (उल्बण) mfn. anything laid over in addition, superfluous, abundant, excessive, much, immense, strong, powerful, TS. iii; MBh.; BhP.; Suśr. &c.; singular, strange, AitĀr.; manifest, evident, L. (ifc.) abundantly furnished with, MBh.; Suśr. &c.; (अस्), m. a particular position of the hands in dancing; N. of a son of Vasiṣṭha, BhP.; (आ), f. a particular dish (consisting of milk mixed with the juice of melons, bananas &c.), Nigh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (219,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उल्ब(ल्व)ण a. 1 Thick, clotted, copious, abundant (blood &c.); ˚रुधिरं Mv. 6. 33. --2 Much, excessive, intense; Śi. 10. 54, 68, 12. 37; Ku. 7. 84. --3 Strong, powerful, great; Śi. 20. 41; ˚रसः U. 5. 26 the heroic sentiment; Dk. 23, 25; K. 299, 302. --4 Manifest, clear; तस्यासीदुल्बणो मार्गः R. 4. 33. --5 Gaudy, showy; अनुल्बणवेषेण K. 66. --णं ind. Much, heavily (as sighing).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0342-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उल्बण त्रि० उला बणति अच् । १ उत्कटे २ प्रकाशान्विते ३ नतोन्नते च । “त्याजितैः फलमुत्खातैर्भग्नैश्च बहुधा नृपैः । तस्यासीदुल्बणो मार्गः पादपैरिव दन्तिनः” रघुः “प्रववर्ष च तत्रैव सहसा तोयमुल्बणम् भा० व० ९ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1372,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें