🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:54:25 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भ्रम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भ्रम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भ्रम्

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भ्रम्
भ्रम्
bhram
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
जल निकलने के मार्ग (1.10.7) जलनिर्गम
घूमना (3.2.9) भ्रमि
विभ्रम (3.3.150)
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्रम् cl. 1. P. (Dhātup. xx, 20) भ्रमति (ep. also ˚ते) and cl. 4. P. (xxvi, 96), भ्राम्यति or भ्रम्यति (Pot. भ्रम्यात्, PārGṛ.; pf. बभ्राम, 3. pl. बभ्रमुः or भ्रेमुः, MBh.; Kāv. &c.; fut. भ्रमिता Gr.; भ्रमिष्यति, MBh.; aor. अभ्रमीत्, ib.; inf. भ्रमितुम् or भ्रान्तुम्, MBh.; Kāv. &c.; ind.p. भ्रमित्वा, भ्रान्त्वा, -भ्राम्य or -भ्रम्य, ib.), to wander or roam about, rove, ramble (with देशम्, to wander through or over a country; with भिक्षाम्, go about begging), MBh.; Kāv. &c.; to fly about (as bees), Kāv.; Var.; to roll about (as the eyes), Kāvyād.; to wag (as the tongue), ŚārṅgP.; to quiver (as the fetus in the womb), BhP.; to move to and fro or unsteadily, flicker, flutter, reel, totter, ŚBr.; Kālid.; Pur.; to move round, circulate, revolve (as stars), MBh.; Hariv.; Sūryas.; to spread, be current (as news), Daś.; to waver, be perplexed, doubt, err, Bhag.; Pur.; Siddh. : Pass. aor. अभ्रामि (impers., with ते, ‘you have wandered or roamed about’), R. : Caus. भ्रामयति or भ्रमयति (mc. also ˚ते; aor. अबिभ्रमत्: Pass. भ्राम्यते or भ्रम्यते), to cause to wander or roam, drive or move about, agitate, MBh.; Kāv. &c.; (with पटहम् or ˚ह-घोषणाम्), to move a drum about, proclaim by beat of drum, Kathās.; to cause to move or turn round or revolve, swing, brandish, Up.; MBh.; Kāv. &c.; to drive through (acc.) in a chariot, Cat.; to disarrange, Kauś.; to cause to err, confuse, Hariv.; MārkP.; to move or roam about (aor. अबिभ्रमत् ; B. अबभ्रमत्), R. : Desid. बिभ्रमिषति Gr.: Intens. बम्भ्रमीति, बम्भ्रम्यते (also with pass. meaning) and बम्भ्रान्ति (only Gr.), to roam about repeatedly or frequently, wander through, circumambulate, Hariv.; Var.; Śatr.
भ्रम् [cf. Gk. βρέμω; Lat. fremere; Germ. brëmen, brimmen, brummen; Eng. brim, brim-stone.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (769,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्रम् {c1c} {c4c} P. (भ्रमति, भ्रम्यति, भ्राम्यति, बभ्राम, अभ्रमत्, अभ्रमीत्, भ्रमिष्यति, भ्रमितुं, भ्रांत) 1 To roam or wander about, move or go about, rove, ramble (fig. also); भ्रमति भुवने कंदर्पाज्ञा Māl. 1. 17; मनो निष्ठाशून्यं भ्रमति च किमप्यालिखति च 31; oft. with acc. of place; भुवं बभ्राम Dk.; दिग्मंडलं भ्रमसि मानस चापलेन Bh. 3. 77; so भिक्षां भ्रम् ‘to go about begging’. --2 To turn or whirl round, revolve, move round or in a circle; सूर्यो भ्राम्यति नित्यमेव गगने Bh. 2. 95; भ्रमता भ्रमरेण Gīt. 3. --3 To go astray, stray, swerve, deviate. --4 To spread, prevail, be current of afloat; अभ्रमच्च पौरजानपदेष्वियं वार्ता Dk. --5 To totter, reel, stagger, be in doubt or suspense, waver; Māl. 5. 20. --6 To err, be in error or mistake, be mistaken; आभरणकारस्तु तालव्य इति बभ्राम. --7 To flicker, flutter, quiver, move unsteadily; चक्षुर्भ्राम्यति Pt. 4. 78. --8 To surround. --Caus. (भ्रमयति-ते or भ्रामयति-ते) 1 To cause to rove or wander, cause to revolve or turn round, whirl round; भ्रमय जलदानंभोगर्भान् Māl. 9. 41. --2 To cause to err, delude, mislead, perplex, confuse, embarrass, cause to reel or stagger; विकारश्चैतन्यं भ्रमयति च संमीलयति च U. 1. 36. --3 To wave, brandish, [] vibrate; लीलारविंदं भ्रमयांचकार R. 6. 13.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0828-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भ्रम्उमा-कोश भ्रम्: cl. 1. P. (Dhātup. xx, 20) भ्रमति (ep. also ˚ते) and cl. 4. P. (xxvi, … 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भ्रम् 📚 ➤ cl. 1. P. (Dhātup. xx, 20) भ्रमति (ep. also ˚ते) and cl. 4. P. (xxvi, … उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भ्रम् 📚cl. 1. P. (Dhātup. xx, 20) भ्रमति (ep. also ˚ते) and cl. 4. P. (xxvi, …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें