🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:21:53 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भ्रांत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भ्रांत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद · लाल = कोश में नहीं मिला (नाम/दुर्लभ शब्द)

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भ्रांत

यह शब्द कोश में नहीं मिला। यह कोई नाम, दुर्लभ शब्द, अशुद्ध वर्तनी या अन्य भाषा का शब्द हो सकता है। इसे दर्ज कर लिया गया है, ताकि एडमिन इसे साइट-कोश में जोड़ सकें।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भ्रांत
भ्रांत
bhrāṃta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भ्रांत १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ भ्रान्त]
१. तलवार के ३२ हाथों में से एक । तलवार को गोलाकार घुमाना जिसके द्वारा दूसरे के चलाए हुए शस्त्र को व्यर्थ किया जाता है ।
२. राजधतूरा ।
३. मस्त हाथी ।
४. घूमना फिरना । भ्रमण ।
५. भूल । त्रुटि (को॰) ।
भ्रांत २ वि॰
१. जिसे भ्रांति या भ्रम हुआ हो । धोखे में आया हुआ । भूला हुआ ।
२. व्याकुल । घबराया हुआ । हक्का बक्का ।
३. उन्मत्त ।
४. घुमाया हुआ । चक्कर खाता हुआ ।
५. त्रुटि- युक्त ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्रान्त mfn. wandering or roaming about, MBh.; Kāv. &c.
having wandered about or through (with acc.), Kathās.
wandered about or through (n. impers. with instr., ‘it has been wandering about by’), ŚārṅgP.; Kathās.
moving about unsteadily, rolling, reeling, whirling, MBh.; Kāv.
perplexed, confused, being in doubt or error, ib.
भ्रान्त m. an elephant in rut, L.
a species of thorn-apple, L.
भ्रान्त n. roaming about, moving to and fro, Kāv.; Pañcat.; Suśr.
a partic. mode of fighting, Hariv.
error, mistake, Cāṇ.
भ्रान्त भ्रान्ति, भ्राम &c. See under √ भ्रम्, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (770,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्रांत p. p. [भ्रम्-क्त] 1 Wandered or roamed about. --2 Turned round, whirled, revolved. --3 Erred, mistaken, gone astray. --4 Perplexed, confused. --5 Moving about, moving to and fro, wheeling. --6 Whirling or turning round, roaming or wandering about. --तः 1 An elephant in rut. --2 A kind of thorn-apple. --तं 1 Roaming, moving about; वरं पर्वतदुर्गेषु भ्रांतं वनचरैः सह Bh. 2. 14. --2 A mistake, an error.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0829-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भ्रान्त न० भ्रम--भावे क्त । १ भ्रमणे “जनस्थाने भ्रान्तम्” नाट० कर्त्तरि क्त । २ मिथ्याज्ञानयुक्ते ३ भ्रमणयुक्ते च त्रि० । ४ धुस्तूरे ५ मत्तगजे च पु० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4710,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भ्रान्तः, त्रि, भ्रमणयुक्तः । भ्रान्तिविशिष्टः । (अतीन्द्रियमिन्द्रियं भ्रान्तानामधिष्ठाने ॥” इति सांख्यसूत्रम् । २ । २३ ॥) भ्रमधातोः कर्त्तरि क्तप्रत्ययेन निष्पन्नः ॥ भ्रमणे, क्ली । यथा, वाभटपशुपतिभ्यां व्याख्यातम् । “भ्रान्तं देशमनेकदुर्गविषमं प्राप्तं न किञ्चित् फलम् ।”
भ्रान्तः, पुं, (भ्रम् + कर्त्तरि क्तः । “अनुनासिक- स्येति । ६ । ४ । १५ । इति दीर्घः ।) राज- धूस्तूरः । मत्तहस्ती । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-559-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भ्रांत" आता है (9)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भ्रांतउमा-कोश भ्रांत: तलवार के ३२ हाथों में से एक । तलवार को गोलाकार घुमाना जिसके द्वारा दूस… 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भ्रांत 📚 ➤ तलवार के ३२ हाथों में से एक । तलवार को गोलाकार घुमाना जिसके द्वारा दूस… उमा-कोश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भ्रांत 📚तलवार के ३२ हाथों में से एक । तलवार को गोलाकार घुमाना जिसके द्वारा दूस…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड · १ पद कोश में नहीं मिले (एडमिन के पास जोड़ने हेतु दर्ज)

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें