🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:39:29 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भ्रांत
bhrāṃta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भ्रांत १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ भ्रान्त]
१. तलवार के ३२ हाथों में से एक । तलवार को गोलाकार घुमाना जिसके द्वारा दूसरे के चलाए हुए शस्त्र को व्यर्थ किया जाता है ।
२. राजधतूरा ।
३. मस्त हाथी ।
४. घूमना फिरना । भ्रमण ।
५. भूल । त्रुटि (को॰) ।
भ्रांत २ वि॰
१. जिसे भ्रांति या भ्रम हुआ हो । धोखे में आया हुआ । भूला हुआ ।
२. व्याकुल । घबराया हुआ । हक्का बक्का ।
३. उन्मत्त ।
४. घुमाया हुआ । चक्कर खाता हुआ ।
५. त्रुटि- युक्त ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्रान्त mfn. wandering or roaming about, MBh.; Kāv. &c.
having wandered about or through (with acc.), Kathās.
wandered about or through (n. impers. with instr., ‘it has been wandering about by’), ŚārṅgP.; Kathās.
moving about unsteadily, rolling, reeling, whirling, MBh.; Kāv.
perplexed, confused, being in doubt or error, ib.
भ्रान्त m. an elephant in rut, L.
a species of thorn-apple, L.
भ्रान्त n. roaming about, moving to and fro, Kāv.; Pañcat.; Suśr.
a partic. mode of fighting, Hariv.
error, mistake, Cāṇ.
भ्रान्त भ्रान्ति, भ्राम &c. See under √ भ्रम्, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (770,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्रांत p. p. [भ्रम्-क्त] 1 Wandered or roamed about. --2 Turned round, whirled, revolved. --3 Erred, mistaken, gone astray. --4 Perplexed, confused. --5 Moving about, moving to and fro, wheeling. --6 Whirling or turning round, roaming or wandering about. --तः 1 An elephant in rut. --2 A kind of thorn-apple. --तं 1 Roaming, moving about; वरं पर्वतदुर्गेषु भ्रांतं वनचरैः सह Bh. 2. 14. --2 A mistake, an error.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0829-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भ्रान्त न० भ्रम--भावे क्त । १ भ्रमणे “जनस्थाने भ्रान्तम्” नाट० कर्त्तरि क्त । २ मिथ्याज्ञानयुक्ते ३ भ्रमणयुक्ते च त्रि० । ४ धुस्तूरे ५ मत्तगजे च पु० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4710,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भ्रान्तः, त्रि, भ्रमणयुक्तः । भ्रान्तिविशिष्टः । (अतीन्द्रियमिन्द्रियं भ्रान्तानामधिष्ठाने ॥” इति सांख्यसूत्रम् । २ । २३ ॥) भ्रमधातोः कर्त्तरि क्तप्रत्ययेन निष्पन्नः ॥ भ्रमणे, क्ली । यथा, वाभटपशुपतिभ्यां व्याख्यातम् । “भ्रान्तं देशमनेकदुर्गविषमं प्राप्तं न किञ्चित् फलम् ।”
भ्रान्तः, पुं, (भ्रम् + कर्त्तरि क्तः । “अनुनासिक- स्येति । ६ । ४ । १५ । इति दीर्घः ।) राज- धूस्तूरः । मत्तहस्ती । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-559-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भ्रांत" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें