🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:16:50 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चकित
cakita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चकित १ वि॰ [सं॰]
१. चकपकाया हुआ । विस्मित । आश्यर्यान्वित । दंग । हक्का बक्का । भौचक्का । भ्रांत ।
२. हैरान । घबराया हुआ । उ॰—(क) अजित रूप ह्वै शैल घरो हरि जलनिधि माथिबे काज । सुर अरु असुर चकित भए देखे किए भक्त के काज ।—सूर (शब्द॰) (ख) लछिमन दीख उमाकृत वेषा । चकित भए भ्रम हृदय विशेषा ।—तुलसी (शब्द॰) । (ग) जागै बुध विद्या हित पंडित चकित चित जागै लोभी लालची धरनि धन धाम के ।—तुलसी (शब्द॰) ।
३. चौकन्ना । सशंकित । डरा हुआ ।
४. डरपोक । कायर ।
चकित २ संज्ञा पुं॰
१. विस्मय ।
२. आशंका । व्यर्थ भय ।
३. कायरता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चकित mfn. trembling, timid, frightened, Mṛcch. i, 16; Ragh.; Megh. &c. (अ- neg. ‘not staggering’, as the gait, Daś.)
चकित n. trembling, timidity, alarm, Mṛcch. &c.
चकित See √ चक्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (380,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चकित a. [चक् कर्तरिक्त] 1 Shaking, trembling (through fear); भय˚, साध्वस˚; Me. 27. --2 Frightened, made to tremble, startled; व्याधानुसारचकिता हिरणीव यासि Mk. 1. 17; Amaru. 46; Me. 14. --3 Afraid, timid, apprehensive; चकितविलोकितसकलदिशा Gīt. 2; पौलस्त्यचकितेश्वराः (दिशः) R. 10. 73. --तं 1 Trembling. --2 Alarm, fear. --तं ind. With fear, in a startled manner, alarmingly, with awe; चकितमुपैमि तथापि पार्श्वमस्य M. 1. 11; सभयचकितं Gīt. 5; Śānti. 4. 4.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0480-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चकित न० चक--भावे क्त । १ भये २ सम्भ्रमे च । “कुतो- ऽपि दयितस्याग्रे चकितं मयसम्भ्रमः” सा० व० उक्ते ३ स्त्रीणां सात्त्विकालङ्कारभेदे यथा “त्रस्यन्ती चलशफरी- विघट्टितोसूर्वामोरूरतिशयमाप विभ्रमस्य । क्षभ्रन्ति प्रस- भमहो विनाऽपि हेतोर्लीलाभिः किमु सति कारणे तरुण्यः “सचकितसस्मितवक्त्रवारिजश्रीः” । भय- चकितमाहवे निजम्” माघः । “भः समभनगा यस्या साष्टच्छिदिह चकिता” वृ० र० उक्ते ३ छन्दोभेदे स्त्री । कर्चरि क्त । ४ शङ्किते ५ भीते च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2806,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चकितं, त्रि, (चक भ्रान्तौ + क्तः ।) भीतम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, कलाविलासे । २ । ८ । “दत्त्वा दिशि दिशि दृष्टिं याचकचकितोऽव- गुण्ठनं कृत्वा । चौर इव कुटिलचारी पलायते विकटरथ्याभिः ॥ क्ली, भावे क्तः । भयम् । नायिकालङ्कारविशेषः । तल्लक्षणं यदुक्तं साहित्यदर्पणे । ३ । १२१ । “कुतीऽपि दयितस्याग्रे चकितं भयसम्भ्रमः ॥”) “प्रियाग्रे चकितं भीतेरस्थानेऽपि भयंमहत् ।” इत्युज्ज्वलनीलमणिः ॥ (स्त्री, छन्दोविशेषः । यथा, छन्दोमञ्जर्य्याम् । “भात् समतनगैरष्टच्छेदे स्यादिह चकिता ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-409-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "चकित" आता है (29)
विस्मित जिसे विस्मय या आश्चर्य हुआ हो । चकितसविस्मय चकित । विस्मितविस्मेर भौचक्का । आश्चर्यान्वित । चकितससाध्वस चकित । भयभीत । डरा हुआसाश्चर्य आश्चर्यन्वित । चकित । भौचकसस्मय आश्चर्ययुक्त । चकितजिह्मित घूमा हुआ । फिरा हुआ । चकित । विस्मितदंग विस्मित । चकित । आश्चर्यान्वित । स्तब्ध । हक्का बक्का । क्रि॰ प्र॰—रह …होज चकित । हैरान । आश्चर्य में पड़ा हुआचकपक भौचक्का । चकित । हक्का बक्का । स्तंभितभैचक पु वि॰ चकपकाया हुआ । घबराया हुआ । चकित । विस्मित । क्रि॰ प्र॰— करना ।—…शशदर हक्का बक्का । चकित । आश्चर्यपूर्णहकदक हक्का बक्का । स्तंभित । चकित । क्रि॰ प्र॰—रहना ।—होनाहकधक चकित । भौचक्का । बेसुध । हक्का- बक्काहैरती आश्चर्य में पड़ा हुआ । चकित । निस्तब्धहैरान आश्चर्य । स्तब्ध । चकित । दंग । भौचक्का । जैसे,—(क) मैं उसे एकबारगी यह…अचंभित पु वि॰ आश्चर्यित । चकित । विस्मितआचरजित पु वि॰ आश्चर्यित । चकित । विस्तितबिसमादी बिस्मय से युक्त । चकितआश्चर्यित विस्मित । चकितमुतहैय्यर हैरत में पड़ा हुआ । स्तब्ध । चकितत्रस्त भयभीत । डरा हूआअवाक् चुप । मौन । चुपचापसंजात उत्पन्नअकबक निरर्थक वाक्य । असंबद्ध प्रलाप । अंड बंड । अनाप शनापठगना धोखा देकर माल लूटना । छल और धूर्तता से धन हरण करनाभोरा प्रायः एक फुट लंबी एक प्रकार की मछली जो युक्तप्रात (उत्तर प्रदेश), मद्…सादिर निस्तब्धउदभ्रांन घूमता हुआ । चक्कर मारना हुआ
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें