🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:55:56 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवाक्
avāk
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
गूँगा (3.1.13) मूक
पूर्व आदि दिशा, देश और काल के लिये (3.4.23) प्राक् · उदक् · प्रत्यक्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवाक् वि॰ [सं॰]
१. चुप । मौन । चुपचाप ।
२. निचे मुख किए हुए । अधोमुख ।
२. स्तब्ध । जड़ । स्तंभित । चकित । विस्मित ।
३. दक्षिण का । दक्षिणी [को॰] । क्रि॰ प्र॰— रहना ।— होना । यौ.— अवाङ् मनसगोचर= जिसका न वर्णन हो सके और न चिंतन । वारणी और मन परे, जैसे ईश्वर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवाक् See 1. अ-वा and आवाञ्च्.
अवाक् (अवाक्), ind., see s.v.
अवाक् ind. downwards, headlong, ĀśvGṛ.; Kauś.; Mn. viii, 75.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (106,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवाक् ind. 1 Downwards. --2 Southern, southward. --Comp. --ज्ञानं disrespect. --पुष्पी [अवाक् अधोमुखं पुष्पमस्याः] N. of a plant Anethum Sowa Roxb (अधःपुष्पी). --भागः the part below. --भव a. southern. --मुख a. (खी f.) {1} looking downwards, with the face hung downwards; अवाङ्मुखस्योपरि पुष्पवृष्टिः R. 2. 60; [] तस्थुस्तेऽवाङ्मुखाः सर्वे 15. 78. {2} headlong. --(खः) N. of a weapon. --शाखः [अवाच्यः शाखा अस्य] ‘having the branches turned downwards’, epithet of the sacred fig-tree (अश्वत्थ). --शिरस् a. having the head hung downwards; स मूढो नरकं याति कालसूत्रमवाक्शिराः Ms. 3. 249, 8. 94, 11. 74.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0193-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवाक्, [च्] त्रि, (नास्ति वाक् यस्य सः ।) वाक्य- रहितः । इत्यमरः ॥ वोवा इति भाषा । क्विबन्त- वच्धातोर्नञ्समासेऽयं प्रयोगः ॥ दक्षिणं । अधो मुखं । एतदर्थयोः अवपूर्व्वान्चधातोः प्रयोगः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-130-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अवाक्" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें