🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:04:10 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

भ्रामक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

भ्रामक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

भ्रामक

अर्थ: घुमाने वाला

व्युत्पत्ति: भ्रम+णिच्+ण्वुल् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भ्रामक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. भ्रामक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — भ्रामक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभ्रामकःभ्रामकौभ्रामकाः
द्वितीयाभ्रामकम्भ्रामकौभ्रामकान्
तृतीयाभ्रामकेणभ्रामकाभ्याम्भ्रामकैः
चतुर्थीभ्रामकायभ्रामकाभ्याम्भ्रामकेभ्यः
पञ्चमीभ्रामकात् / भ्रामकाद्भ्रामकाभ्याम्भ्रामकेभ्यः
षष्ठीभ्रामकस्यभ्रामकयोःभ्रामकाणाम्
सप्तमीभ्रामकेभ्रामकयोःभ्रामकेषु
सम्बोधनहे भ्रामकहे भ्रामकौहे भ्रामकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भ्रामक
भ्रामक
bhrāmaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भ्रामक १ वि॰ [सं॰]
१. भ्रम में डालनेवाला । बहकानेवाला । धोखे मे डालनेवाला ।
२. संदेह उत्पन्न करनेवाला ।
३. घुमानेवाला । चक्कर दिलानेवाला ।
४. धूर्त । चालबाज ।
भ्रामक २ संज्ञा पुं॰
१. गीदड़ । सियार ।
२. चुंबक पत्थर ।
३. कांति लोहा ।
४. सूर्यमुखी का फूल (को॰) ।
५. धोखा । छल । चालबाजी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्रामक mf(इका)n. (fr. Caus.) causing error, deceitful, false, R., Sch.
भ्रामक m. n. ‘causing (scil. iron) to turn round’, a magnet (also ˚काद्रि, m.), L.
भ्रामक m. ‘turning round (scil. towards the sun?)’, a sunflower, heliotrope, L.
a deceiver, cheat, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (770,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भ्रामक a. (मिका f.) [भ्रामयति-भ्र्म णिच् ण्वल्] 1 Causing to move or whirl. --2 Perplexing, deluding, misleading. --3 Deceptive, false. --कः 1 A sun-flower. --2 A kind of loadstone. --3 A deceiver, rogue, cheat. --4 A jackal.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0829-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भ्रामक त्रि० भ्रामयति भ्रम--णिच्--ण्वुल् । १ भृमजनके २ शृ- गाले पुंस्त्री० स्त्रियां ङीप् । ३ धूर्त्ते त्रि० । ४ सूर्य्यावर्त्ते मणौ ५ अयस्कान्ते (चुम्बकपातर) मेदि० तस्य लौह- चालकत्वात् तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4710,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भ्रामकः, पुं, (भ्रामयति भ्रमं जनयतीति । भ्रम् + णिच् । “ण्वुल् तृचौ ।” ३ । १ । १३३ । [] इति ण्वुल् ।) शृगालः । धूर्त्तः । सूर्य्यावर्त्तः । प्रस्तरभेदः । इति मेदिनी । के, १३३ ॥ चुम्बक पातर इति भाषा । भ्रमजनके, त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-559-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भ्रामक" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
भ्रामकभ्रामक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: भ्रामक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

भ्रामक 📚 ➤ घुमाने वाला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भ्रामक 📚भ्रम में डालनेवाला । बहकानेवाला । धोखे मे डालनेवाला🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • भ्रामक: भ्रम+णिच्+ण्वुल् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें