॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: जल
व्युत्पत्ति: मा + क (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | मम् | मे | मानि |
| द्वितीया | मम् | मे | मानि |
| तृतीया | मेन | माभ्याम् | मैः |
| चतुर्थी | माय | माभ्याम् | मेभ्यः |
| पञ्चमी | मात् / माद् | माभ्याम् | मेभ्यः |
| षष्ठी | मस्य | मयोः | मानाम् |
| सप्तमी | मे | मयोः | मेषु |
| सम्बोधन | हे म | हे मे | हे मानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: निगलना, खाना, भक्षण करना
संस्कृत: अदने स्रवणे च
अंग्रेज़ी: to eat,to swallow, to drip,to flow,to dissolve
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | गलतात् / गलताद् / गलतु | गलताम् | गलन्तु |
| मध्यम | गल / गलतात् / गलताद् | गलतम् | गलत |
| उत्तम | गलानि | गलाव | गलाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गलति · लिट्: जगाल · लुट्: गलिता · लृट्: गलिष्यति · लोट्: गलतात् · लङ्: अगलत् · विधिलिङ्: गलेत् · आशीर्लिङ्: गल्यात् · लुङ्: अगालीत् · लृङ्: अगलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गलन · ण्वुल्: गालकः · तृच्: गलिता · ण्यत्: गाल्यः · तव्य: गलितव्यः · अनीयर्: गलनीयः · क्त: गलितः · क्तवतु: गलितवान् · शतृ: गलन् · स्य-शतृ: गलिष्यन् · क्त्वा: गलित्वा · ल्यप्: प्रगल्य · तुमुन्: गलितुम् · णमुल्: गालम् · घञ्: गालः · क्तिन्: गल्ति · क्वसु: जगल्वान्
अर्थ: बुनना, बटना
संस्कृत: तन्तुसन्ताने
अंग्रेज़ी: to weave,to sew,to compose, to knit
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | उवाय / ववौ | ऊयतुः / ऊवतुः / ववतुः | ऊयुः / ऊवुः / ववुः |
| मध्यम | उवयिथ / ववाथ / वविथ | ऊयथुः / ऊवथुः / ववथुः | ऊय / ऊव / वव |
| उत्तम | उवय / उवाय / ववौ | ऊयिव / ऊविव / वविव | ऊयिम / ऊविम / वविम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वयति · लट् (आत्मने.): वयते · लिट्: उवाय · लिट् (आत्मने.): ऊये · लुट्: वाता · लुट् (आत्मने.): वाता · लृट्: वास्यति · लृट् (आत्मने.): वास्यते · लोट्: वयतात् · लोट् (आत्मने.): वयताम् · लङ्: अवयत् · लङ् (आत्मने.): अवयत · विधिलिङ्: वयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): वयेत · आशीर्लिङ्: ऊयात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वासीष्ट · लुङ्: अवासीत् · लुङ् (आत्मने.): अवास्त · लृङ्: अवास्यत् · लृङ् (आत्मने.): अवास्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वान · ण्वुल्: वायकः · तृच्: वाता · यत्: वेयः · तव्य: वातव्यः · अनीयर्: वानीयः · क्त: उतः · क्तवतु: उतवान् · शतृ: वयन् · स्य-शतृ: वास्यन् · शानच्: वयमानः · क्त्वा: उत्वा · ल्यप्: प्रवाय · तुमुन्: वातुम् · णमुल्: वायम् · घञ्: वायः · क्तिन्: उति · क्वसु: ऊविवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| मम् | म (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: म (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | म (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन |
| गलतु | गल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚 |
| ऊय | वे धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन 📚 अन्य सम्भावना: ऊय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ऊय् + घञ् |
मम् 📚 ➤ जल
गलतु 📚 ➤ निगलना, खाना, भक्षण करना
संस्कृत: अदने स्रवणे च
ऊय 📚 ➤ बुनना, बटना
संस्कृत: तन्तुसन्ताने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| गल् 📚 | cl. 1. P. ˚लति, to drip, drop, ooze, trickle, distil, Pañcat. v; Brahm… | 🔵🟣 |
| व् 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| मंगलतूय | मम् + गलतु | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
| मंगलतूय | गलतु + ऊय | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड