॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: ‘पूर्ण’ ‘से युक्त’ ‘संरचित’ ‘से बना हुआ’ अर्थ को प्रकट करने वाला तद्धित का प्रत्यय, उदा.कनकमय,काष्ठमय, तेजोमय और जलमय आदि
संस्कृत: उष्ट्रः · पर्याय: उष्ट्र, क्रमेलक, महाङ्ग
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | मयः | मयौ | मयाः |
| द्वितीया | मयम् | मयौ | मयान् |
| तृतीया | मयेन | मयाभ्याम् | मयैः |
| चतुर्थी | मयाय | मयाभ्याम् | मयेभ्यः |
| पञ्चमी | मयात् / मयाद् | मयाभ्याम् | मयेभ्यः |
| षष्ठी | मयस्य | मययोः | मयानाम् |
| सप्तमी | मये | मययोः | मयेषु |
| सम्बोधन | हे मय | हे मयौ | हे मयाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: शुद्ध करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: शोधने
अंग्रेज़ी: to purify,to cleanse
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | दाः | दौ | दाः |
| द्वितीया | दाम् | दौ | दः |
| तृतीया | दा | दाभ्याम् | दाभिः |
| चतुर्थी | दे | दाभ्याम् | दाभ्यः |
| पञ्चमी | दः | दाभ्याम् | दाभ्यः |
| षष्ठी | दः | दोः | दाम् |
| सप्तमी | दि | दोः | दासु |
| सम्बोधन | हे दाः | हे दौ | हे दाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | दायति | दायतः | दायन्ति |
| मध्यम | दायसि | दायथः | दायथ |
| उत्तम | दायामि | दायावः | दायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दायति · लिट्: ददौ · लुट्: दाता · लृट्: दास्यति · लोट्: दायतात् · लङ्: अदायत् · विधिलिङ्: दायेत् · आशीर्लिङ्: दायात् · लुङ्: अदासीत् · लृङ्: अदास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दान · ण्वुल्: दायकः · तृच्: दाता · यत्: देयः · तव्य: दातव्यः · अनीयर्: दानीयः · क्त: दातः · क्तवतु: दातवान् · शतृ: दायन् · स्य-शतृ: दास्यन् · क्त्वा: दात्वा · ल्यप्: प्रदाय · तुमुन्: दातुम् · णमुल्: दायम् · घञ्: दायः · क्तिन्: दाति · क्वसु: ददिवान्
अर्थ: क्रोध
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| मयम् | मय (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: मी + अच्) अन्य सम्भावना: मय (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | मय (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
| दि | दा (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दै + अच् 📚 अन्य सम्भावना: दय (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दय् + अच् |
| इ | अव्ययम् 📚 |
मयम् 📚 ➤ ‘पूर्ण’ ‘से युक्त’ ‘संरचित’ ‘से बना हुआ’ अर्थ को प्रकट करने वाला तद्धित का प्रत्यय, उदा.कनकमय,काष्ठमय, तेजोमय और जलमय आदि
संस्कृत: उष्ट्रः · पर्याय: उष्ट्र, क्रमेलक, महाङ्ग
दि 📚 ➤ शुद्ध करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: शोधने
इ 📚 ➤ क्रोध
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| मय |
ऊँट (२.९.७६) — उष्ट्र, क्रमेलक, महांग |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| मयंदी | मयम् + दि | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
| मयंदी | दि + इ | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड