🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:23:48 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

महानाद

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

महानाद

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

महानाद

अर्थ: ऊची आवाज शोर

व्युत्पत्ति: महा-नादः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. महानाद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. महानाद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — महानाद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहानादःमहानादौमहानादाः
द्वितीयामहानादम्महानादौमहानादान्
तृतीयामहानादेनमहानादाभ्याम्महानादैः
चतुर्थीमहानादायमहानादाभ्याम्महानादेभ्यः
पञ्चमीमहानादात् / महानादाद्महानादाभ्याम्महानादेभ्यः
षष्ठीमहानादस्यमहानादयोःमहानादानाम्
सप्तमीमहानादेमहानादयोःमहानादेषु
सम्बोधनहे महानादहे महानादौहे महानादाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — महानाद
महानाद
mahānāda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
महानाद संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. हाथी ।
२. ऊँट ।
३. सिंह ।
४. मेघ । बादल ।
५. शंख ।
६. बड़ा ढोल ।
७. महादेव । शिव ।
८. बहुत जोर की आवाज (को॰) ।
९. कान । श्रोत्र (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महा—नाद m. a loud sound, l˚ cry, roaring, bellowing, MBh.; MārkP.
महा—नाद mf(आ)n. l˚-sounding, roaring or bellowing loudly, making a loud noise, MBh.; R.
महा—नाद m. a great drum, L.
a muscle, shell, L.
rain-cloud, L.
an elephant, L.
a lion, L.
a camel, L.
the ear, L.
= शयानक (भयानक ?), L.
N. of Śiva, MBh.
of a Rākṣasa, R.
महा—नाद n. a musical instrument, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (796,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महानाद पुंस्त्री० महान् नादोऽस्य । १ गजे स्त्रियां ङीष् । २ गर्जन्मेघे मेदि० ३ सिंहे पुंस्त्री० स्त्रियां ङीष् ४ कर्णे च हेमच० । ५ उष्ट्रे पुंस्त्री० राजनि० स्त्रियां ङीष् । ६ कण्ठवाद्ये पु० हारा० । कर्म० । ७ महति शब्दे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4742,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महानादः, पुं, (महान् नादोऽस्य ।) हस्ती । वर्षुकमेघः । (महाश्चांसौ नादश्चेति ।) महा- शब्दः । इति मेदिनी । दे, ५१ ॥ (यथा, महाभारते । ५ । ९९ । २ । “इदमद्भिः समं प्राप्ता ये केचिद्ध्रुवजङ्गमाः । प्रविशन्तो महानादं नदन्ति भयपीडिताः ॥”) सिंहः । कर्णः । इति हेमचन्द्रः ॥ उष्ट्रः । शङ्खः । इति राजनिर्घण्टः ॥ काहलवाद्यम् । इति हारावली ॥ (महादेवः । यथा, महा- [] भारते । १३ । १७ । ४८ । “निशाचरः प्रेतचारी भूतचारी महेश्वरः । कालयोगी महानादः सर्व्वकामश्चतुष्पथः ॥” महाशब्दयुक्ते, त्रि । यथा, रामायणे । ४ । ४० । ३८ । “तत्कालमेव प्रतिमं महोरगनिषेवितम् । अभिगम्य महानादं तीर्थेनैव महोदधिम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-661-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
महानादमहानाद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: महानाद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

महानाद 📚 ➤ ऊची आवाज शोर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
महानाद 📚हाथी🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • महानाद = महा + नाद तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें