🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:08:40 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

महासेन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

महासेन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

महासेन

अर्थ: कार्तिकेय का विशेषण

संस्कृत: कार्तिकेयः · पर्याय: कार्तिकेय, शरजन्मन्, षडानन, पार्वतीनन्दन, स्कन्द

व्युत्पत्ति: महा-सेनः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. महासेन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. महासेन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — महासेन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहासेनःमहासेनौमहासेनाः
द्वितीयामहासेनम्महासेनौमहासेनान्
तृतीयामहासेनेनमहासेनाभ्याम्महासेनैः
चतुर्थीमहासेनायमहासेनाभ्याम्महासेनेभ्यः
पञ्चमीमहासेनात् / महासेनाद्महासेनाभ्याम्महासेनेभ्यः
षष्ठीमहासेनस्यमहासेनयोःमहासेनानाम्
सप्तमीमहासेनेमहासेनयोःमहासेनेषु
सम्बोधनहे महासेनहे महासेनौहे महासेनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — महासेन
महासेन
mahāsena
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कार्तिकेय के नाम (1.1.48) कार्तिकेय · शरजन्मा · षडानन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
महासेन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कार्तिकेय । स्वामिकार्तिक ।
२. शिव ।
३. बहुत बड़ा या सबसे प्रधान सेनापति ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महा—सेन (महा-), mfn. having a great army, RV. (Sāy.), MBh.
महा—सेन m. the commander of a large force, a general, W.
N. of Kārttikeya or Skanda, TĀr.; MānGṛ.; MBh. &c.
of Śiva, MBh.
the father of the 8th Jina of the present era, W.
N. of various sovereigns, Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (801,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महासेन पु० महती सेनाऽस्य । १ कार्त्तिकेये अमरः । २ वृ- हत्सेनाधिपतौ च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4745,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महासेनः, पुं, (महती सेना यस्य ।) कार्त्तिकेयः । इत्यमरः । १ । १ । ४१ ॥ (यथा अनर्घराघवे । ४ । ३२ । “महासेनो यस्य प्रमदयमदंष्ट्रासहचरैः शरैर्मुक्तो जीवन्द्विरिव शरजन्मा समभवत् । इमाञ्च क्षत्राणां भुजवनमहादुर्गविषमा मयं वीरो वारानजयदुपविंशान् वसुमतीम् ॥” महती सेना अनुचरोऽस्य ।) शिवः । इति महाभारते तस्य सहस्रनामस्तोत्रम् ॥ महा- सेनापतिः । इति मेदिनी । ने, २०१ ॥ (यथा महाभारते । ५ । १९१ । ११ । “स च राजा दशार्नेषु महानासीत् सुदुर्जयः । हिरण्यवर्मा दुद्धर्षो महासेनो महामनाः ॥”) वृत्तार्हत्पितृविशेषः । इति हेमचन्द्रः । राज- विशेषः । यथा, कथासरित्सागरे । ११ । ३४ ॥ “जयसेनस्य तस्याथ पुत्रोऽप्रतिमदोर्बलः । समुत्पन्नो महासेननामा नृपतिकुञ्जरः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-676-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "महासेन" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
महासेनमहासेन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

महासेन 📚 ➤ कार्तिकेय का विशेषण
संस्कृत: कार्तिकेयः · पर्याय: कार्तिकेय, शरजन्मन्, षडानन, पार्वतीनन्दन, स्कन्द

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
महासेन 📚कार्तिकेय । स्वामिकार्तिक🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
महासेन
कार्तिकेय के नाम (१.१.४८) — कार्तिकेय, शरजन्मा, षडानन

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • महासेन = महा + सेन तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬