🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:39:33 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

महासेन
mahāsena
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कार्तिकेय के नाम (1.1.48) कार्तिकेय · शरजन्मा · षडानन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
महासेन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कार्तिकेय । स्वामिकार्तिक ।
२. शिव ।
३. बहुत बड़ा या सबसे प्रधान सेनापति ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महा—सेन (महा-), mfn. having a great army, RV. (Sāy.), MBh.
महा—सेन m. the commander of a large force, a general, W.
N. of Kārttikeya or Skanda, TĀr.; MānGṛ.; MBh. &c.
of Śiva, MBh.
the father of the 8th Jina of the present era, W.
N. of various sovereigns, Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (801,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महासेन पु० महती सेनाऽस्य । १ कार्त्तिकेये अमरः । २ वृ- हत्सेनाधिपतौ च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4745,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महासेनः, पुं, (महती सेना यस्य ।) कार्त्तिकेयः । इत्यमरः । १ । १ । ४१ ॥ (यथा अनर्घराघवे । ४ । ३२ । “महासेनो यस्य प्रमदयमदंष्ट्रासहचरैः शरैर्मुक्तो जीवन्द्विरिव शरजन्मा समभवत् । इमाञ्च क्षत्राणां भुजवनमहादुर्गविषमा मयं वीरो वारानजयदुपविंशान् वसुमतीम् ॥” महती सेना अनुचरोऽस्य ।) शिवः । इति महाभारते तस्य सहस्रनामस्तोत्रम् ॥ महा- सेनापतिः । इति मेदिनी । ने, २०१ ॥ (यथा महाभारते । ५ । १९१ । ११ । “स च राजा दशार्नेषु महानासीत् सुदुर्जयः । हिरण्यवर्मा दुद्धर्षो महासेनो महामनाः ॥”) वृत्तार्हत्पितृविशेषः । इति हेमचन्द्रः । राज- विशेषः । यथा, कथासरित्सागरे । ११ । ३४ ॥ “जयसेनस्य तस्याथ पुत्रोऽप्रतिमदोर्बलः । समुत्पन्नो महासेननामा नृपतिकुञ्जरः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-676-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "महासेन" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें