🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:46:50 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

महित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

महित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

महित

अर्थ: सम्मानित, पूजित, बहुमानित, श्रद्धेय

संस्कृत: पूजायाम्

अंग्रेज़ी: to worship,to revere

व्युत्पत्ति: मह् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. महित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मह् + क्त
  2. महित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मह् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — महित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामहितःमहितौमहिताः
द्वितीयामहितम्महितौमहितान्
तृतीयामहितेनमहिताभ्याम्महितैः
चतुर्थीमहितायमहिताभ्याम्महितेभ्यः
पञ्चमीमहितात् / महिताद्महिताभ्याम्महितेभ्यः
षष्ठीमहितस्यमहितयोःमहितानाम्
सप्तमीमहितेमहितयोःमहितेषु
सम्बोधनहे महितहे महितौहे महिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — मह् (भ्वादिगण) · अर्थ: पूजा करना (पूजायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथममहतिमहतःमहन्ति
मध्यममहसिमहथःमहथ
उत्तममहामिमहावःमहामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: महति · लिट्: ममाह · लुट्: महिता · लृट्: महिष्यति · लोट्: महतात् · लङ्: अमहत् · विधिलिङ्: महेत् · आशीर्लिङ्: मह्यात् · लुङ्: अमहीत् · लृङ्: अमहिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: महन · ण्वुल्: माहकः · तृच्: महिता · ण्यत्: माह्यः · तव्य: महितव्यः · अनीयर्: महनीयः · क्त: महितः · क्तवतु: महितवान् · शतृ: महन् · स्य-शतृ: महिष्यन् · क्त्वा: महित्वा · ल्यप्: प्रमह्य · तुमुन्: महितुम् · णमुल्: माहम् · घञ्: माहः · क्तिन्: माढि · क्वसु: मेहिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — महित
महित
mahita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
महित १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शिव का धनुष । पिनाक ।
२. त्रिशूल ।
३. पूजित [को॰] ।
महित २ वि॰ पूजित । संमानित । आद्दत [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महित mfn. honoured, celebrated &c., Inscr.; Kāv.
proper, right, W.
महित m. (scil. गण) a class of deceased ancestors, MārkP.
N. of a Deva-putra, Lalit.
of Kailāsa, L.
of a man g. गर्गादि
महित n. the trident of Śiva, L.
महित महिन् &c. See col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (803,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
महित p. p. Honoured, worshipped, esteemed, revered; see मह्. --तं The trident of Śiva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0855-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
महितं, त्रि, (मह्यते स्मेति । मह पूजायाम् + “मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यश्च ।” ३ । २ । १८८ । इति क्तः ।) पूजितम् । यथा, भट्टिः । १० । २ । [] रणपण्डितोऽग्र्यविबुधारिपुरे कलहं स राममहितः कृतवान् । ज्वलदग्निरावणगृहञ्च बलात् कलहंसराममहितः कृतवान् ॥” (पितृगणविशेषः । यथा, मार्कण्डेये । ९६ । ४६ । “महान्महात्मा महितो महिमावान्महाबलः । गणाः पञ्च तथैवेते पितॄणां पापनाशनाः ॥” स्त्रियां टाप् । नदीभेदः । यथा, महाभारते । ६ । ९ । २१ । “नीवारां महिताञ्चापि सुप्रयोगां जना- धिप ! ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-677-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
महितमहित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मह् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: महित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: मह् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

महित 📚 ➤ सम्मानित, पूजित, बहुमानित, श्रद्धेय
संस्कृत: पूजायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
महित 📚शिव का धनुष । पिनाक🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • महित: मह् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें