🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:31:50 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

मार्कव

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

मार्कव

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

मार्कव

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: भृङ्गराजः · पर्याय: भृङ्गराज

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मार्कव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — मार्कव (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामार्कवःमार्कवौमार्कवाः
द्वितीयामार्कवम्मार्कवौमार्कवान्
तृतीयामार्कवेणमार्कवाभ्याम्मार्कवैः
चतुर्थीमार्कवायमार्कवाभ्याम्मार्कवेभ्यः
पञ्चमीमार्कवात् / मार्कवाद्मार्कवाभ्याम्मार्कवेभ्यः
षष्ठीमार्कवस्यमार्कवयोःमार्कवाणाम्
सप्तमीमार्कवेमार्कवयोःमार्कवेषु
सम्बोधनहे मार्कवहे मार्कवौहे मार्कवाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मार्कव
मार्कव
mārkava
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
भृंगराज के नाम (2.4.151) भृंगराज
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मार्कव m. Eclipta Prostrata, L. (w.r. मार्कर).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (812,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मार्कव पु० मारयति क्विप्--मारि केशक्लेशे कूयते कू अच् । भृङराजे (केशरिया) अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4750,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मार्कवः पुं, भृङ्गराजः । इत्यमरः । २ । ४ । १५१ । मर्कति केशरञ्जनार्थं गच्छति मर्कवः । [] मर्क सर्पे नाम्नीति अवः निपातनाद्वृद्धिः । मार्कवोऽन्तःस्थचतुर्थान्तः मर्केर्विशादित्वाद्बः पृषोदरादित्वांददागमो दीर्घश्चेति परेण साधि- तत्वात् । (यथा, सुश्रुते चिकित्सास्थाने । १७अः । मर्क सर्पे नाम्नीति अवः निपातनाद्वृद्धिः । मार्कवोऽन्तःस्थचतुर्थान्तः मर्केर्विशादित्वाद्बः पृषोदरादित्वांददागमो दीर्घश्चेति परेण साधि- तत्वात् । (यथा, सुश्रुते चिकित्सास्थाने । १७अः । “स्यान्मार्कवस्य च रसेन निहन्ति तैलं नाडीं कफानिलकृतामपचीं व्रणांश्च ।”) मार्करो रेफान्त इति केचित् । इति तट्टीकायां भरतः ॥ (अथानयोः पर्य्याया यथा, -- “भृङ्गराजः केशराजो भृङ्गः पत्तङ्गमार्कवम् । इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥ भृङ्गराजो भृङ्गरजो मार्कवो भृङ्ग एवच । अङ्गारकः केशराजो भृङ्गारः केशरञ्जनः ॥ इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥ मार्करः केशराजश्च भृङ्गराजो निगद्यते ॥” इति गारुडेऽष्टाधिकद्विशततमेऽध्याये ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-708-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
मार्कवमार्कव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

मार्कव 📚 ➤ m. Eclipta Prostrata, L. (w.r. मार्कर) उमा-कोश
संस्कृत: भृङ्गराजः · पर्याय: भृङ्गराज

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मार्कव 📚m. Eclipta Prostrata, L. (w.r. मार्कर)🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
मार्कव

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें