🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:13:18 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मार्कव
mārkava
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
भृंगराज के नाम (2.4.151) भृंगराज
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मार्कव m. Eclipta Prostrata, L. (w.r. मार्कर).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (812,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मार्कव पु० मारयति क्विप्--मारि केशक्लेशे कूयते कू अच् । भृङराजे (केशरिया) अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4750,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मार्कवः पुं, भृङ्गराजः । इत्यमरः । २ । ४ । १५१ । मर्कति केशरञ्जनार्थं गच्छति मर्कवः । [] मर्क सर्पे नाम्नीति अवः निपातनाद्वृद्धिः । मार्कवोऽन्तःस्थचतुर्थान्तः मर्केर्विशादित्वाद्बः पृषोदरादित्वांददागमो दीर्घश्चेति परेण साधि- तत्वात् । (यथा, सुश्रुते चिकित्सास्थाने । १७अः । मर्क सर्पे नाम्नीति अवः निपातनाद्वृद्धिः । मार्कवोऽन्तःस्थचतुर्थान्तः मर्केर्विशादित्वाद्बः पृषोदरादित्वांददागमो दीर्घश्चेति परेण साधि- तत्वात् । (यथा, सुश्रुते चिकित्सास्थाने । १७अः । “स्यान्मार्कवस्य च रसेन निहन्ति तैलं नाडीं कफानिलकृतामपचीं व्रणांश्च ।”) मार्करो रेफान्त इति केचित् । इति तट्टीकायां भरतः ॥ (अथानयोः पर्य्याया यथा, -- “भृङ्गराजः केशराजो भृङ्गः पत्तङ्गमार्कवम् । इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥ भृङ्गराजो भृङ्गरजो मार्कवो भृङ्ग एवच । अङ्गारकः केशराजो भृङ्गारः केशरञ्जनः ॥ इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥ मार्करः केशराजश्च भृङ्गराजो निगद्यते ॥” इति गारुडेऽष्टाधिकद्विशततमेऽध्याये ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-708-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें