🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:27:17 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

यौधेय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

यौधेय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

यौधेय

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (prob. fr. योध) a warrior, soldier, L.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. यौधेय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — यौधेय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायौधेयःयौधेयौयौधेयाः
द्वितीयायौधेयम्यौधेयौयौधेयान्
तृतीयायौधेयेनयौधेयाभ्याम्यौधेयैः
चतुर्थीयौधेयाययौधेयाभ्याम्यौधेयेभ्यः
पञ्चमीयौधेयात् / यौधेयाद्यौधेयाभ्याम्यौधेयेभ्यः
षष्ठीयौधेयस्ययौधेययोःयौधेयानाम्
सप्तमीयौधेयेयौधेययोःयौधेयेषु
सम्बोधनहे यौधेयहे यौधेयौहे यौधेयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — यौधेय
यौधेय
yaudheya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
यौधेय संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. योद्धा ।
२. एक प्राचीन देश का नाम ।
३. प्राचीन काल की एक योद्धा जाति । विशेष— यह जाति उत्तरपश्चिम भारत में रहती थी और इसका उल्लेख पाणिनि ने किया है । बौद्ध काल में इस जाति का बहुत जोर और आदर था । इस जाति के राजाओं के अनेक सिक्के भी पाए गए हैं । पुराणानुसार यह जाति युधिष्टिर के वंशजों से उत्पन्न हुई थी ।
४. युधिष्ठिर का पुत्र जो राजा शैव्य का दौहित्र था ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
यौधेय m. (prob. fr. योध) a warrior, soldier, L.
(pl.) N. of a warlike race, MBh.; Hariv. &c.
a king of the Yaudheyas (f(ई). ), Pāṇ. iv, 1, 178
N. of a son of Yudhiṣṭhira, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (859,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यौधेय पु० योध एव आयुधजीविसंघत्वात् स्वार्थे ढक् १ योद्धरि । २ उत्तरस्थदेशभेदे पु० वृ० स० १४ अ० । बुधायाः अपत्यम् “द्व्यचः” पा० ढक् । २ युधाया अपत्ये । ततःस्वार्थे अञ् शार्ङ्गर० स्त्रियां ङीन् । यौधेयी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4783,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यौधेयः, पुं, (योधमर्हतीति । योध + ढञ् । यद्बा, “पार्श्वादियौधेयादिभ्यामणञौ ।” ५ । ३ । ११७ । इति स्वार्थे अञ् ।) योद्धा । इति सिद्धान्तकौमुकी ॥ (युधिष्ठिरपुत्त्रः । स च शैव्य- राजदौत्रित्रः । यथा, महाभारते । १ । ९५ । ७६ । “युधिष्ठिरस्तु गोवासनस्य शैव्यस्य देविकां नाम कन्यां स्वयम्बरां लेभे । तस्यां पुत्त्रं जनयामास यौधेयं नाम ॥” नृगराजपुत्त्राः यौधेया इति ख्याताः । यथा, हरिवंशे । ३१ । २५ । “दृषद्बत्यास्तु संजज्ञे शिविरौशीनरो नृपः । शिवेस्तु शिवयस्तात ! यौधेयास्तु नृगस्य ह ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-068-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
यौधेययौधेय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

यौधेय 📚 ➤ योद्धा उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): (prob. fr. योध) a warrior, soldier, L.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
यौधेय 📚योद्धा🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें