🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:12:41 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

यौधेय
yaudheya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
यौधेय संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. योद्धा ।
२. एक प्राचीन देश का नाम ।
३. प्राचीन काल की एक योद्धा जाति । विशेष— यह जाति उत्तरपश्चिम भारत में रहती थी और इसका उल्लेख पाणिनि ने किया है । बौद्ध काल में इस जाति का बहुत जोर और आदर था । इस जाति के राजाओं के अनेक सिक्के भी पाए गए हैं । पुराणानुसार यह जाति युधिष्टिर के वंशजों से उत्पन्न हुई थी ।
४. युधिष्ठिर का पुत्र जो राजा शैव्य का दौहित्र था ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
यौधेय m. (prob. fr. योध) a warrior, soldier, L.
(pl.) N. of a warlike race, MBh.; Hariv. &c.
a king of the Yaudheyas (f(ई). ), Pāṇ. iv, 1, 178
N. of a son of Yudhiṣṭhira, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (859,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यौधेय पु० योध एव आयुधजीविसंघत्वात् स्वार्थे ढक् १ योद्धरि । २ उत्तरस्थदेशभेदे पु० वृ० स० १४ अ० । बुधायाः अपत्यम् “द्व्यचः” पा० ढक् । २ युधाया अपत्ये । ततःस्वार्थे अञ् शार्ङ्गर० स्त्रियां ङीन् । यौधेयी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4783,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
यौधेयः, पुं, (योधमर्हतीति । योध + ढञ् । यद्बा, “पार्श्वादियौधेयादिभ्यामणञौ ।” ५ । ३ । ११७ । इति स्वार्थे अञ् ।) योद्धा । इति सिद्धान्तकौमुकी ॥ (युधिष्ठिरपुत्त्रः । स च शैव्य- राजदौत्रित्रः । यथा, महाभारते । १ । ९५ । ७६ । “युधिष्ठिरस्तु गोवासनस्य शैव्यस्य देविकां नाम कन्यां स्वयम्बरां लेभे । तस्यां पुत्त्रं जनयामास यौधेयं नाम ॥” नृगराजपुत्त्राः यौधेया इति ख्याताः । यथा, हरिवंशे । ३१ । २५ । “दृषद्बत्यास्तु संजज्ञे शिविरौशीनरो नृपः । शिवेस्तु शिवयस्तात ! यौधेयास्तु नृगस्य ह ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-068-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें