🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:24:27 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

रोचित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

रोचित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

रोचित

अर्थ: चमकना, प्रकाशित होना, आनन्द करना, प्रसन्न होना, उत्साह करना, रुचना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा) — प्रेरणार्थक (णिजन्त))

संस्कृत: दीप्तावभिप्रीतौ च

अंग्रेज़ी: to shine, to glow, to please, to like, to enjoy

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रोचित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रुच् + णिच्+क्त
  2. रोचित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रुच् + णिच्+क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — रोचित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारोचितःरोचितौरोचिताः
द्वितीयारोचितम्रोचितौरोचितान्
तृतीयारोचितेनरोचिताभ्याम्रोचितैः
चतुर्थीरोचितायरोचिताभ्याम्रोचितेभ्यः
पञ्चमीरोचितात् / रोचिताद्रोचिताभ्याम्रोचितेभ्यः
षष्ठीरोचितस्यरोचितयोःरोचितानाम्
सप्तमीरोचितेरोचितयोःरोचितेषु
सम्बोधनहे रोचितहे रोचितौहे रोचिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — रुच् (भ्वादिगण) · अर्थ: चमकना, प्रकाशित होना, आनन्द करना, प्रसन्न होना, उत्साह करना, रुचना (दीप्तावभिप्रीतौ च)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरोचतेरोचेतेरोचन्ते
मध्यमरोचसेरोचेथेरोचध्वे
उत्तमरोचेरोचावहेरोचामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): रोचते · लिट् (आत्मने.): रुरुचे · लुट् (आत्मने.): रोचिता · लृट् (आत्मने.): रोचिष्यते · लोट् (आत्मने.): रोचताम् · लङ् (आत्मने.): अरोचत · विधिलिङ् (आत्मने.): रोचेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): रोचिषीष्ट · लुङ्: अरुचत् · लुङ् (आत्मने.): अरोचिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अरोचिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रोचन · ण्वुल्: रोचकः · तृच्: रोचिता · ण्यत्: रोच्यः · तव्य: रोचितव्यः · अनीयर्: रोचनीयः · क्त: रुचितः · क्तवतु: रुचितवान् · शानच्: रोचमानः · क्त्वा: रुचित्वा · ल्यप्: प्ररुच्य · तुमुन्: रोचितुम् · णमुल्: रोचम् · घञ्: रोकः · क्तिन्: रुक्ति · क्वसु: रुरुच्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रोचित
रोचित
rocita
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रोचित वि॰ [सं॰ रोचन] शोभित । उ॰—तन रोचित रोचन लहै, रंचन कंचन गोतु ।—केशव (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
रोचितरोचित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रुच् + णिच्+क्त 📚
अन्य सम्भावना: रोचित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: रुच् + णिच्+क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

रोचित 📚 ➤ चमकना, प्रकाशित होना, आनन्द करना, प्रसन्न होना, उत्साह करना, रुचना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा) — प्रेरणार्थक (णिजन्त))
संस्कृत: दीप्तावभिप्रीतौ च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रोचित 📚शोभित🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • रोचित: रुच् + णिच्+क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा) — प्रेरणार्थक (णिजन्त)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें