🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:37:47 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

लावणिक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

लावणिक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

लावणिक

अर्थ: नमकीन, नमक से प्रसाधित

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लावणिक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. लावणिक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — लावणिक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालावणिकःलावणिकौलावणिकाः
द्वितीयालावणिकम्लावणिकौलावणिकान्
तृतीयालावणिकेनलावणिकाभ्याम्लावणिकैः
चतुर्थीलावणिकायलावणिकाभ्याम्लावणिकेभ्यः
पञ्चमीलावणिकात् / लावणिकाद्लावणिकाभ्याम्लावणिकेभ्यः
षष्ठीलावणिकस्यलावणिकयोःलावणिकानाम्
सप्तमीलावणिकेलावणिकयोःलावणिकेषु
सम्बोधनहे लावणिकहे लावणिकौहे लावणिकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लावणिक
लावणिक
lāvaṇika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लावणिक १ वि॰ [सं॰]
१. जिसका लवण द्रारा संस्कार हुआ हो ।
२. लवण संबंधी । नमक का ।
३. लावण्ययुक्त । मनोहर । सुंदर (को॰) ।
लावणिक २ संज्ञा पुं॰
१. वह जो नमक बेचता हो ।
२. नमक का सौदागर ।
३. वह पात्र जिसमें नमक रखा जाता है । नमकदान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लावणिक mf(ई)n. = लावण (cf. उद- and दक-ल्˚)
dealing in salt, Śiś.
charming, lovely, ib.
लावणिक n. a vessel holding salt, salt-cellar, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (900,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लावणिक a. (की f.) [लवणे संस्कृतं ठण्] 1 Salted, dressed with salt. --2 Dealing in salt. --3 Lovely, beautiful, charming; लीलयैव सुतनोस्तुलयित्वा गौरवाढ्यमपि लावणिकेन Śi. 10. 38 (where it means ‘a saltmerchant’ also). --कः A salt-merchant. --कं A salt-vessel, salt-cellar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0928-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लावणिक न० लवणे संस्कृतम् ठण् । १ लवणे संस्कृतौषधादौ हेमच० । लवणं पण्यमस्य ठण् । २ लवणविक्रयोपजी- विनि वणिग्भेदे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4825,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लावणिकं, त्रि, (लवण + ठञ् ।) लवणेन संस्कृ- तम् । इति हेमचन्द्रः ॥ लवणसम्बन्धि च । लबणविक्रेतरि, पुं । (यथा, माघे । १० । ३८ । [] “लीलयैव सुतनोस्तुलयित्वा गौरवाढ्यमपि लावणिकेन ॥”) लवणपात्रे, क्ली । इति केचित् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-216-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
लावणिकलावणिक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: लावणिक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

लावणिक 📚 ➤ नमकीन, नमक से प्रसाधित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लावणिक 📚जिसका लवण द्रारा संस्कार हुआ हो🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें