🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:58:28 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लावणिक
lāvaṇika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लावणिक १ वि॰ [सं॰]
१. जिसका लवण द्रारा संस्कार हुआ हो ।
२. लवण संबंधी । नमक का ।
३. लावण्ययुक्त । मनोहर । सुंदर (को॰) ।
लावणिक २ संज्ञा पुं॰
१. वह जो नमक बेचता हो ।
२. नमक का सौदागर ।
३. वह पात्र जिसमें नमक रखा जाता है । नमकदान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लावणिक mf(ई)n. = लावण (cf. उद- and दक-ल्˚)
dealing in salt, Śiś.
charming, lovely, ib.
लावणिक n. a vessel holding salt, salt-cellar, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (900,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लावणिक a. (की f.) [लवणे संस्कृतं ठण्] 1 Salted, dressed with salt. --2 Dealing in salt. --3 Lovely, beautiful, charming; लीलयैव सुतनोस्तुलयित्वा गौरवाढ्यमपि लावणिकेन Śi. 10. 38 (where it means ‘a saltmerchant’ also). --कः A salt-merchant. --कं A salt-vessel, salt-cellar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0928-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लावणिक न० लवणे संस्कृतम् ठण् । १ लवणे संस्कृतौषधादौ हेमच० । लवणं पण्यमस्य ठण् । २ लवणविक्रयोपजी- विनि वणिग्भेदे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4825,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लावणिकं, त्रि, (लवण + ठञ् ।) लवणेन संस्कृ- तम् । इति हेमचन्द्रः ॥ लवणसम्बन्धि च । लबणविक्रेतरि, पुं । (यथा, माघे । १० । ३८ । [] “लीलयैव सुतनोस्तुलयित्वा गौरवाढ्यमपि लावणिकेन ॥”) लवणपात्रे, क्ली । इति केचित् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-216-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें