॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: बोलना, कहना
संस्कृत: परिभाषणे
अंग्रेज़ी: to speak,to tell, to talk
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अवक् / अवग् | अवक्ताम् | अवचन् |
| मध्यम | अवक् / अवग् | अवक्तम् | अवक्त |
| उत्तम | अवचम् | अवच्व | अवच्म |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वक्ति · लिट्: उवाच · लुट्: वक्ता · लृट्: वक्ष्यति · लोट्: वक्तात् · लङ्: अवक् · विधिलिङ्: वच्यात् · आशीर्लिङ्: उच्यात् · लुङ्: अवोचत् · लृङ्: अवक्ष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वचन · ण्वुल्: वाचकः · तृच्: वक्ता · ण्यत्: वाच्यः · तव्य: वक्तव्यः · अनीयर्: वचनीयः · क्त: उक्तः · क्तवतु: उक्तवान् · शतृ: वचन् · स्य-शतृ: वक्ष्यन् · क्त्वा: उक्त्वा · ल्यप्: प्रोच्य · तुमुन्: वक्तुम् · णमुल्: वाचम् · घञ्: वाकः · क्तिन्: उक्ति · क्वसु: ऊचिवान्
अर्थ: युक्त होना, मिलना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: श्लेषणे
अंग्रेज़ी: to adhere,to be absorbed,to dissolve, to unite
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | लाः | लौ | लाः |
| द्वितीया | लाम् | लौ | लः |
| तृतीया | ला | लाभ्याम् | लाभिः |
| चतुर्थी | ले | लाभ्याम् | लाभ्यः |
| पञ्चमी | लः | लाभ्याम् | लाभ्यः |
| षष्ठी | लः | लोः | लाम् |
| सप्तमी | लि | लोः | लासु |
| सम्बोधन | हे लाः | हे लौ | हे लाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | लीयते | लीयेते | लीयन्ते |
| मध्यम | लीयसे | लीयेथे | लीयध्वे |
| उत्तम | लीये | लीयावहे | लीयामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): लीयते · लिट् (आत्मने.): लिल्ये · लुट् (आत्मने.): लाता · लृट् (आत्मने.): लास्यते · लोट् (आत्मने.): लीयताम् · लङ् (आत्मने.): अलीयत · विधिलिङ् (आत्मने.): लीयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लासीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अलास्त · लृङ् (आत्मने.): अलास्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लान · ण्वुल्: लायकः · तृच्: लाता · यत्: लेयः · तव्य: लातव्यः · अनीयर्: लानीयः · क्त: लीनः · क्तवतु: लीनवान् · शानच्: लीयमानः · क्त्वा: लीत्वा · ल्यप्: प्रलाय · तुमुन्: लातुम् · णमुल्: लायम् · क्तिन्: लीति · क्वसु: लिलीवान्
अर्थ: क्रोध
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| वक् | वच् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: वच् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) |
| उलि | ला (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उत् + ली + अच् 📚 |
| इ | अव्ययम् 📚 |
वक् 📚 ➤ बोलना, कहना
संस्कृत: परिभाषणे
उलि 📚 ➤ युक्त होना, मिलना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: श्लेषणे
इ 📚 ➤ क्रोध
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| वच् 📚 | cl. 2. P. (Dhātup. xxiv, 55) वक्ति (occurs only in sg. वच्मि, वक्षि, व… | 🔵🟣 |
| ला 📚 | वे राजनियम या कानून जो देश या राज्य में शांति या सुव्यवस्था स्थापित कर… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| वकुली | वक् + उलि | हल्-अच् संयोग | — |
| वकुली | उलि + इ | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड