॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: बोलना, कहना
संस्कृत: परिभाषणे
अंग्रेज़ी: to speak,to tell, to talk
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अवक् / अवग् | अवक्ताम् | अवचन् |
| मध्यम | अवक् / अवग् | अवक्तम् | अवक्त |
| उत्तम | अवचम् | अवच्व | अवच्म |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वक्ति · लिट्: उवाच · लुट्: वक्ता · लृट्: वक्ष्यति · लोट्: वक्तात् · लङ्: अवक् · विधिलिङ्: वच्यात् · आशीर्लिङ्: उच्यात् · लुङ्: अवोचत् · लृङ्: अवक्ष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वचन · ण्वुल्: वाचकः · तृच्: वक्ता · ण्यत्: वाच्यः · तव्य: वक्तव्यः · अनीयर्: वचनीयः · क्त: उक्तः · क्तवतु: उक्तवान् · शतृ: वचन् · स्य-शतृ: वक्ष्यन् · क्त्वा: उक्त्वा · ल्यप्: प्रोच्य · तुमुन्: वक्तुम् · णमुल्: वाचम् · घञ्: वाकः · क्तिन्: उक्ति · क्वसु: ऊचिवान्
अर्थ: जाना
संस्कृत: गतौ
अंग्रेज़ी: to go
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | कसतात् / कसताद् / कसतु | कसताम् | कसन्तु |
| मध्यम | कस / कसतात् / कसताद् | कसतम् | कसत |
| उत्तम | कसानि | कसाव | कसाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कसति · लिट्: चकास · लुट्: कसिता · लृट्: कसिष्यति · लोट्: कसतात् · लङ्: अकसत् · विधिलिङ्: कसेत् · आशीर्लिङ्: कस्यात् · लुङ्: अकसीत् · लृङ्: अकसिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कसन · ण्वुल्: कासकः · तृच्: कसिता · ण्यत्: कास्यः · तव्य: कसितव्यः · अनीयर्: कसनीयः · क्त: कसितः · क्तवतु: कसितवान् · शतृ: कसन् · स्य-शतृ: कसिष्यन् · क्त्वा: कसित्वा · ल्यप्: प्रकस्य · तुमुन्: कसितुम् · णमुल्: कासम् · घञ्: कासः · क्तिन्: कस्ति · क्वसु: चकस्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| वक् | वच् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: वच् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) |
| कस | कस् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: कस (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कस् + अच् | कस (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कस् + अच् |
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| वच् 📚 | cl. 2. P. (Dhātup. xxiv, 55) वक्ति (occurs only in sg. वच्मि, वक्षि, व… | 🔵🟣 |
| कस् 📚 | cl. 1. P. कसति (Dhātup. xx, 30), to go, move, approach, Naigh. ii, 14;… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड