॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: कहे जाने, बोले जाने या वर्णन किये जाने योग्य
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि
अंग्रेज़ी: to speak, to tell, to explain
व्युत्पत्ति: वच् + अनीयर् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | वचनीयः | वचनीयौ | वचनीयाः |
| द्वितीया | वचनीयम् | वचनीयौ | वचनीयान् |
| तृतीया | वचनीयेन | वचनीयाभ्याम् | वचनीयैः |
| चतुर्थी | वचनीयाय | वचनीयाभ्याम् | वचनीयेभ्यः |
| पञ्चमी | वचनीयात् / वचनीयाद् | वचनीयाभ्याम् | वचनीयेभ्यः |
| षष्ठी | वचनीयस्य | वचनीययोः | वचनीयानाम् |
| सप्तमी | वचनीये | वचनीययोः | वचनीयेषु |
| सम्बोधन | हे वचनीय | हे वचनीयौ | हे वचनीयाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | आह / ब्रवीति | आहतुः / ब्रूतः | आहुः / ब्रुवन्ति |
| मध्यम | आत्थ / ब्रवीषि | आहथुः / ब्रूथः | ब्रूथ |
| उत्तम | ब्रवीमि | ब्रूवः | ब्रूमः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: आह · लट् (आत्मने.): ब्रूते · लिट्: उवाच · लिट् (आत्मने.): ऊचे · लुट्: वक्ता · लुट् (आत्मने.): वक्ता · लृट्: वक्ष्यति · लृट् (आत्मने.): वक्ष्यते · लोट्: ब्रवीतु · लोट् (आत्मने.): ब्रूताम् · लङ्: अब्रवीत् · लङ् (आत्मने.): अब्रूत · विधिलिङ्: ब्रूयात् · विधिलिङ् (आत्मने.): ब्रुवीत · आशीर्लिङ्: उच्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वक्षीष्ट · लुङ्: अवोचत् · लुङ् (आत्मने.): अवोचत · लृङ्: अवक्ष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अवक्ष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वचन · ण्वुल्: वाचकः · तृच्: वक्ता · यत्: वच्यः · ण्यत्: वाच्यः · तव्य: वक्तव्यः · अनीयर्: वचनीयः · क्त: उक्तः · क्तवतु: उक्तवान् · शतृ: ब्रुवन् · स्य-शतृ: ब्रविष्यन् · शानच्: ब्रुवाणः · क्त्वा: उक्त्वा · ल्यप्: प्रोच्य · तुमुन्: वक्तुम् · णमुल्: वाचम् · क्तिन्: उक्ति · क्वसु: ऊचिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| वचनीय | वचनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ब्रू + अनीयर् 📚 अन्य सम्भावना: वचनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ब्रू + अनीयर् |
वचनीय 📚 ➤ कहे जाने, बोले जाने या वर्णन किये जाने योग्य
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| वचनीय 📚 | कथनीय | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड