२२००+ धातुओं के दसों लकारों के रूप, कर्मणि-भावे प्रयोग व कृदन्त — धातु, क्रिया-रूप (गच्छति, अकरोत् ) या अर्थ (जाना, read ) से खोजें
ब्रू (ब्रूञ्)
अदादिगण · उभयपदी · धातुपाठ 02.0039
धात्वर्थ: व्यक्तायां वाचि — कहना, बोलना (to speak, to tell, to explain)
कर्तरि — परस्मैपद कर्तरि — आत्मनेपद कर्मणि / भावे कृदन्त
लट् लकार वर्तमान काल
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम आह / ब्रवीति आहतुः / ब्रूतः आहुः / ब्रुवन्ति मध्यम आत्थ / ब्रवीषि आहथुः / ब्रूथः ब्रूथ उत्तम ब्रवीमि ब्रूवः ब्रूमः
लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम ब्रवीतु / ब्रूतात् / ब्रूताद् ब्रूताम् ब्रुवन्तु मध्यम ब्रूतात् / ब्रूताद् / ब्रूहि ब्रूतम् ब्रूत उत्तम ब्रवाणि ब्रवाव ब्रवाम
लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम अब्रवीत् / अब्रवीद् अब्रूताम् अब्रुवन् मध्यम अब्रवीः अब्रूतम् अब्रूत उत्तम अब्रवम् अब्रूव अब्रूम
विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम ब्रूयात् / ब्रूयाद् ब्रूयाताम् ब्रूयुः मध्यम ब्रूयाः ब्रूयातम् ब्रूयात उत्तम ब्रूयाम् ब्रूयाव ब्रूयाम
लृट् लकार सामान्य भविष्यत्
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम वक्ष्यति वक्ष्यतः वक्ष्यन्ति मध्यम वक्ष्यसि वक्ष्यथः वक्ष्यथ उत्तम वक्ष्यामि वक्ष्यावः वक्ष्यामः
लुट् लकार अनद्यतन भविष्यत्
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम वक्ता वक्तारौ वक्तारः मध्यम वक्तासि वक्तास्थः वक्तास्थ उत्तम वक्तास्मि वक्तास्वः वक्तास्मः
लिट् लकार परोक्ष भूतकाल
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम उवाच ऊचतुः ऊचुः मध्यम उवक्थ / उवचिथ ऊचथुः ऊच उत्तम उवच / उवाच ऊचिव ऊचिम
लुङ् लकार सामान्य भूतकाल
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम अवोचत् / अवोचद् अवोचताम् अवोचन् मध्यम अवोचः अवोचतम् अवोचत उत्तम अवोचम् अवोचाव अवोचाम
आशीर्लिङ् लकार आशीर्वाद
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम उच्यात् / उच्याद् उच्यास्ताम् उच्यासुः मध्यम उच्याः उच्यास्तम् उच्यास्त उत्तम उच्यासम् उच्यास्व उच्यास्म
लृङ् लकार क्रियातिपत्ति (हेतुहेतुमद्भूत)
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम अवक्ष्यत् / अवक्ष्यद् अवक्ष्यताम् अवक्ष्यन् मध्यम अवक्ष्यः अवक्ष्यतम् अवक्ष्यत उत्तम अवक्ष्यम् अवक्ष्याव अवक्ष्याम
लट् लकार वर्तमान काल
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम ब्रूते ब्रुवाते ब्रुवते मध्यम ब्रूषे ब्रुवाथे ब्रूध्वे उत्तम ब्रुवे ब्रूवहे ब्रूमहे
लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम ब्रूताम् ब्रुवाताम् ब्रुवताम् मध्यम ब्रूष्व ब्रुवाथाम् ब्रूध्वम् उत्तम ब्रवै ब्रवावहै ब्रवामहै
लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम अब्रूत अब्रुवाताम् अब्रुवत मध्यम अब्रूथाः अब्रुवाथाम् अब्रूध्वम् उत्तम अब्रुवि अब्रूवहि अब्रूमहि
विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम ब्रुवीत ब्रुवीयाताम् ब्रुवीरन् मध्यम ब्रुवीथाः ब्रुवीयाथाम् ब्रुवीध्वम् उत्तम ब्रुवीय ब्रुवीवहि ब्रुवीमहि
लृट् लकार सामान्य भविष्यत्
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम वक्ष्यते वक्ष्येते वक्ष्यन्ते मध्यम वक्ष्यसे वक्ष्येथे वक्ष्यध्वे उत्तम वक्ष्ये वक्ष्यावहे वक्ष्यामहे
लुट् लकार अनद्यतन भविष्यत्
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम वक्ता वक्तारौ वक्तारः मध्यम वक्तासे वक्तासाथे वक्ताध्वे उत्तम वक्ताहे वक्तास्वहे वक्तास्महे
लिट् लकार परोक्ष भूतकाल
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम ऊचे ऊचाते ऊचिरे मध्यम ऊचिषे ऊचाथे ऊचिध्वे उत्तम ऊचे ऊचिवहे ऊचिमहे
लुङ् लकार सामान्य भूतकाल
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम अवोचत अवोचेताम् अवोचन्त मध्यम अवोचथाः अवोचेथाम् अवोचध्वम् उत्तम अवोचे अवोचावहि अवोचामहि
आशीर्लिङ् लकार आशीर्वाद
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम वक्षीष्ट वक्षीयास्ताम् वक्षीरन् मध्यम वक्षीष्ठाः वक्षीयास्थाम् वक्षीध्वम् उत्तम वक्षीय वक्षीवहि वक्षीमहि
लृङ् लकार क्रियातिपत्ति (हेतुहेतुमद्भूत)
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम अवक्ष्यत अवक्ष्येताम् अवक्ष्यन्त मध्यम अवक्ष्यथाः अवक्ष्येथाम् अवक्ष्यध्वम् उत्तम अवक्ष्ये अवक्ष्यावहि अवक्ष्यामहि
कर्मणि प्रयोग में क्रिया कर्म के अनुसार (सकर्मक धातु), भावे प्रयोग में सदा प्रथम पुरुष एकवचन (अकर्मक धातु) — आत्मनेपद के प्रत्यय।
लट् लकार वर्तमान काल
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम उच्यते उच्येते उच्यन्ते मध्यम उच्यसे उच्येथे उच्यध्वे उत्तम उच्ये उच्यावहे उच्यामहे
लोट् लकार आज्ञा / प्रार्थना
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम उच्यताम् उच्येताम् उच्यन्ताम् मध्यम उच्यस्व उच्येथाम् उच्यध्वम् उत्तम उच्यै उच्यावहै उच्यामहै
लङ् लकार अनद्यतन भूतकाल
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम औच्यत औच्येताम् औच्यन्त मध्यम औच्यथाः औच्येथाम् औच्यध्वम् उत्तम औच्ये औच्यावहि औच्यामहि
विधिलिङ् लकार विधि / चाहिए / सम्भावना
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम उच्येत उच्येयाताम् उच्येरन् मध्यम उच्येथाः उच्येयाथाम् उच्येध्वम् उत्तम उच्येय उच्येवहि उच्येमहि
लृट् लकार सामान्य भविष्यत्
पुरुष एकवचन द्विवचन बहुवचन
प्रथम वक्ष्यते वक्ष्येते वक्ष्यन्ते मध्यम वक्ष्यसे वक्ष्येथे वक्ष्यध्वे उत्तम वक्ष्ये वक्ष्यावहे वक्ष्यामहे
प्रत्यय प्रयोग / अर्थ प्रातिपदिक / अव्यय पुंलिङ्ग स्त्रीलिङ्ग नपुंसकलिङ्ग
ल्युट् भाववाचक/करणवाचक कृदन्त वचन — — वचनम्
ण्वुल् कर्तृवाचक कृदन्त वाचक वाचकः वाचिका वाचकम्
तृच् कर्तृवाचक कृदन्त वक्तृ वक्ता वक्त्री वक्तृ
यत् विध्यर्थक कृदन्त वच्य वच्यः वच्या वच्यम्
ण्यत् विध्यर्थक कृदन्त वाच्य वाच्यः वाच्या वाच्यम्
तव्य विध्यर्थक कृदन्त (करना चाहिए) वक्तव्य वक्तव्यः वक्तव्या वक्तव्यम्
अनीयर् विध्यर्थक कृदन्त वचनीय वचनीयः वचनीया वचनीयम्
क्त भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा) उक्त उक्तः उक्ता उक्तम्
क्तवतु भूतकालिक कर्तरि कृदन्त (निष्ठा) उक्तवत् उक्तवान् उक्तवती उक्तवत् / उक्तवद्
शतृ वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद) ब्रुवत् ब्रुवन् ब्रुवती ब्रुवत् / ब्रुवद्
स्य-शतृ भविष्यत्कालिक कृदन्त ब्रविष्यत् ब्रविष्यन् ब्रविष्यती / ब्रविष्यन्ती ब्रविष्यत् / ब्रविष्यद्
शानच् वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद) ब्रुवाण ब्रुवाणः ब्रुवाणा ब्रुवाणम्
क्त्वा पूर्वकालिक अव्यय (करके) उक्त्वा — — —
ल्यप् पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके) प्रोच्य — — —
तुमुन् निमित्तार्थक अव्यय (करने के लिए) वक्तुम् — — —
णमुल् पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय वाचम् — — —
क्तिन् भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त उक्ति — उक्तिः —
क्वसु भूतकालिक (लिट्) कृदन्त ऊचिवस् ऊचिवान् ऊचुषी ऊचिवत् / ऊचिवद्
इन कृदन्त-प्रातिपदिकों के सम्पूर्ण विभक्ति-रूप शब्द-रूपावली में देखें (जैसे क्त — भूत → पुंलिङ्ग "राम" के समान)।