🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:44:13 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वदन्ती

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वदन्ती

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वदन्ती

अर्थ: भाषण, प्रवचन

संस्कृत: व्यक्तायां वाचि

अंग्रेज़ी: to talk, to speak, to tell, to describe, to inform, to explain to utter, to communicate

व्युत्पत्ति: वद् + झच् + ङीष्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वदन्ती (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वद् + शतृ
  2. वदत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: वद् + शतृ
  3. वदत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: वद् + शतृ
  4. वदत् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: वद् + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — वदन्ती (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावदन्तीवदन्त्यौवदन्त्यः
द्वितीयावदन्तीम्वदन्त्यौवदन्तीः
तृतीयावदन्त्यावदन्तीभ्याम्वदन्तीभिः
चतुर्थीवदन्त्यैवदन्तीभ्याम्वदन्तीभ्यः
पञ्चमीवदन्त्याःवदन्तीभ्याम्वदन्तीभ्यः
षष्ठीवदन्त्याःवदन्त्योःवदन्तीनाम्
सप्तमीवदन्त्याम्वदन्त्योःवदन्तीषु
सम्बोधनहे वदन्तिहे वदन्त्यौहे वदन्त्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — वद् (भ्वादिगण) · अर्थ: कहना, स्पष्ट बोलना (व्यक्तायां वाचि)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमवदतिवदतःवदन्ति
मध्यमवदसिवदथःवदथ
उत्तमवदामिवदावःवदामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वदति · लट् (आत्मने.): वदते · लिट्: उवाद · लिट् (आत्मने.): ऊदे · लुट्: वदिता · लुट् (आत्मने.): वदिता · लृट्: वदिष्यति · लृट् (आत्मने.): वदिष्यते · लोट्: वदतात् · लोट् (आत्मने.): वदताम् · लङ्: अवदत् · लङ् (आत्मने.): अवदत · विधिलिङ्: वदेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): वदेत · आशीर्लिङ्: उद्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वदिषीष्ट · लुङ्: अवादीत् · लुङ् (आत्मने.): अवदिष्ट · लृङ्: अवदिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अवदिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वदन · ण्वुल्: वादकः · तृच्: वदिता · ण्यत्: वाद्यः · तव्य: वदितव्यः · अनीयर्: वदनीयः · क्त: उदितः · क्तवतु: उदितवान् · शतृ: वदन् · स्य-शतृ: वदिष्यन् · शानच्: वदमानः · क्त्वा: उदित्वा · ल्यप्: प्रोद्य · तुमुन्: वदितुम् · णमुल्: वादम् · घञ्: वादः · क्तिन्: उत्ति · क्वसु: ऊदिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वदन्ती
वदन्ती
vadantī
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वदन्त, ˚ति or ˚ती. See किं-व्˚
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (916,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वदन्ती, स्त्री, (वद् + “वदेश्च ।” इत्युज्ज्नल- दत्तोक्त्या झिच्प्रत्ययः । ३ । ५० ॥ कृदि- कारादिति वा ङीष् ।) कथा । इति सिद्धान्त- कौमुदी ॥ विसर्गशून्यं वदन्तिपदं क्रियापदं भवति ॥ (यथा, मनुः । १२ । ११५ । “यं वदन्ति तमोभूता मूर्खा धर्म्ममतद्विदः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-259-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वदन्तीवदन्ती (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: वद् + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: वदत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: वद् + शतृ | वदत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: वद् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वदन्ती 📚 ➤ भाषण, प्रवचन
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वदन्ती 📚˚ति or ˚ती. See किं-व्˚🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • वदन्ती: वद् + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬