🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:12:32 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

वरद

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

वरद

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

वरद

अर्थ: वर देने वाला, वरदान प्रदान करने वाला

संस्कृत: पर्याय: समर्धक

व्युत्पत्ति: वर-द

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. वरद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. वरद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — वरद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावरदःवरदौवरदाः
द्वितीयावरदम्वरदौवरदान्
तृतीयावरदेनवरदाभ्याम्वरदैः
चतुर्थीवरदायवरदाभ्याम्वरदेभ्यः
पञ्चमीवरदात् / वरदाद्वरदाभ्याम्वरदेभ्यः
षष्ठीवरदस्यवरदयोःवरदानाम्
सप्तमीवरदेवरदयोःवरदेषु
सम्बोधनहे वरदहे वरदौहे वरदाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — वरद
वरद
varada
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वर देने वाला (3.1.7) समर्धक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वरद १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ वरदा] वर देनेवाला । अभीष्टदाता ।
२. प्रसन्न । हर्षयुक्त (को॰) । यौ॰—वरदचतुर्थी = वरदा चतुर्थी । वरदहस्त = वर देने की मुद्रा । हाथ की वरद मुद्रा ।
वरद २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. उपकारी । कल्याणकर ।
२. पितृगणों का एक वर्ग [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वर—द mf(आ)n. granting wishes, conferring a boon, ready to fulfil requests or answer prayers (said of gods and men), AV.; ŚvetUp.; TĀr. &c.
वर—द m. a benefactor, W.
N. of Agni in Śāntika, Gṛhyās.
fire for burnt offerings of a propitiatory character, W.
N. of one of Skanda's attendants, MBh.
of a partic. class of deceased ancestors, MārkP.
of a partic. Samādhi, Kāraṇḍ.
of one of the 7 Ṛṣis in the 4th Manv-antara, VP.
of a Dhyāni-buddha, W.
(mostly with आचार्य, कवि, देशिक, भट्टारक or देशिक आच्˚) N. of various authors and other men, Cat.
pl. N. of a people, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (922,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वरद त्रि० वरं ददाति दा--क । १ अभीष्टदातरि अमरः । २ प्रसन्ने च मेदि० ३ तच्चिह्नसूचके हस्तादिविन्यासरूपे मुद्राभेदे न० “अभयं वरदञ्चैव” श्यामाध्यानम् । ४ कन्यायाम् स्त्री मेदि० । ५ अश्वगन्धायाम् स्त्री भावप्र० ६ आदित्यभक्तायां स्त्री राजनि० ७ दुर्गायाञ्च स्त्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4848,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वरदः, त्रि, (वरं ददातीति । दा + “आतोऽनुप- सर्गेति ।” ३ । २ । ३ । इति कः ।) अभीष्ट- दाता । तत्पर्य्यायः । समर्द्धकः २ । इत्यमरः । ३ । १ । ७ ॥ समर्द्धः ३ वाञ्छितार्थदः ४ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, महाभारते । १ । २ । २१७ । “वरदं तं वरं वव्रे साहाय्यं क्रियतां मम । शल्यस्तस्मै प्रतिश्रुत्य जगामोद्दिश्य पाण्डवान् ॥”) प्रसन्नः । इति मेदिनी । दे, ३७ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-271-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वरद" आता है (2)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
वरदवरद (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: वरद (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

वरद 📚 ➤ वर देने वाला, वरदान प्रदान करने वाला
संस्कृत: पर्याय: समर्धक

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
वरद 📚वर देनेवाला । अभीष्टदाता🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
वरद

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें