🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:44:25 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वरद
varada
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वर देने वाला (3.1.7) समर्धक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वरद १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ वरदा] वर देनेवाला । अभीष्टदाता ।
२. प्रसन्न । हर्षयुक्त (को॰) । यौ॰—वरदचतुर्थी = वरदा चतुर्थी । वरदहस्त = वर देने की मुद्रा । हाथ की वरद मुद्रा ।
वरद २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. उपकारी । कल्याणकर ।
२. पितृगणों का एक वर्ग [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वर—द mf(आ)n. granting wishes, conferring a boon, ready to fulfil requests or answer prayers (said of gods and men), AV.; ŚvetUp.; TĀr. &c.
वर—द m. a benefactor, W.
N. of Agni in Śāntika, Gṛhyās.
fire for burnt offerings of a propitiatory character, W.
N. of one of Skanda's attendants, MBh.
of a partic. class of deceased ancestors, MārkP.
of a partic. Samādhi, Kāraṇḍ.
of one of the 7 Ṛṣis in the 4th Manv-antara, VP.
of a Dhyāni-buddha, W.
(mostly with आचार्य, कवि, देशिक, भट्टारक or देशिक आच्˚) N. of various authors and other men, Cat.
pl. N. of a people, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (922,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वरद त्रि० वरं ददाति दा--क । १ अभीष्टदातरि अमरः । २ प्रसन्ने च मेदि० ३ तच्चिह्नसूचके हस्तादिविन्यासरूपे मुद्राभेदे न० “अभयं वरदञ्चैव” श्यामाध्यानम् । ४ कन्यायाम् स्त्री मेदि० । ५ अश्वगन्धायाम् स्त्री भावप्र० ६ आदित्यभक्तायां स्त्री राजनि० ७ दुर्गायाञ्च स्त्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4848,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वरदः, त्रि, (वरं ददातीति । दा + “आतोऽनुप- सर्गेति ।” ३ । २ । ३ । इति कः ।) अभीष्ट- दाता । तत्पर्य्यायः । समर्द्धकः २ । इत्यमरः । ३ । १ । ७ ॥ समर्द्धः ३ वाञ्छितार्थदः ४ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, महाभारते । १ । २ । २१७ । “वरदं तं वरं वव्रे साहाय्यं क्रियतां मम । शल्यस्तस्मै प्रतिश्रुत्य जगामोद्दिश्य पाण्डवान् ॥”) प्रसन्नः । इति मेदिनी । दे, ३७ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-271-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वरद" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें