॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: बनाना, आकार बनाना, रचना करना, मन में रूपाकृति बनाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: रूपक्रियायाम्
अंग्रेज़ी: to create a shape, to formulate, to create a mental picture
व्युत्पत्ति: रूप् + ण्वुल्, रूप + कन् (तद्धितान्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | रूपकः | रूपकौ | रूपकाः |
| द्वितीया | रूपकम् | रूपकौ | रूपकान् |
| तृतीया | रूपकेण | रूपकाभ्याम् | रूपकैः |
| चतुर्थी | रूपकाय | रूपकाभ्याम् | रूपकेभ्यः |
| पञ्चमी | रूपकात् / रूपकाद् | रूपकाभ्याम् | रूपकेभ्यः |
| षष्ठी | रूपकस्य | रूपकयोः | रूपकाणाम् |
| सप्तमी | रूपके | रूपकयोः | रूपकेषु |
| सम्बोधन | हे रूपक | हे रूपकौ | हे रूपकाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | रूपयति | रूपयतः | रूपयन्ति |
| मध्यम | रूपयसि | रूपयथः | रूपयथ |
| उत्तम | रूपयामि | रूपयावः | रूपयामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रूपयति · लट् (आत्मने.): रूपयते · लिट्: रूपयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): रूपयाञ्चक्रे · लुट्: रूपयिता · लुट् (आत्मने.): रूपयिता · लृट्: रूपयिष्यति · लृट् (आत्मने.): रूपयिष्यते · लोट्: रूपयतात् · लोट् (आत्मने.): रूपयताम् · लङ्: अरूपयत् · लङ् (आत्मने.): अरूपयत · विधिलिङ्: रूपयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): रूपयेत · आशीर्लिङ्: रूप्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): रूपयिषीष्ट · लुङ्: अरुरूपत् · लुङ् (आत्मने.): अरुरूपत · लृङ्: अरूपयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अरूपयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रूपण · ण्वुल्: रूपकः · तृच्: रूपयिता · यत्: रूप्यः · तव्य: रूपयितव्यः · अनीयर्: रूपणीयः · क्त: रूपितः · क्तवतु: रूपितवान् · शतृ: रूपयन् · स्य-शतृ: रूपयिष्यन् · शानच्: रूपयमाणः · क्त्वा: रूपयित्वा · ल्यप्: प्ररूप्य · तुमुन्: रूपयितुम् · णमुल्: रूपम् · क्तिन्: रूप्ति · क्वसु: रूपयाम्बभूवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| विरूपक | रूपक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वि + रूप + ण्वुल् 📚 अन्य सम्भावना: रूपक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वि + रूप + ण्वुल् | विरूपक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
विरूपक 📚 ➤ बनाना, आकार बनाना, रचना करना, मन में रूपाकृति बनाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: रूपक्रियायाम्
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| रूपक 📚 | मूर्ति । प्रतिकृति | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड