॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: अनेक अर्थों में प्रयुक्त (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: अनेकार्थत्वे
अंग्रेज़ी: various meanings
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | वतः | वतौ | वताः |
| द्वितीया | वतम् | वतौ | वतान् |
| तृतीया | वतेन | वताभ्याम् | वतैः |
| चतुर्थी | वताय | वताभ्याम् | वतेभ्यः |
| पञ्चमी | वतात् / वताद् | वताभ्याम् | वतेभ्यः |
| षष्ठी | वतस्य | वतयोः | वतानाम् |
| सप्तमी | वते | वतयोः | वतेषु |
| सम्बोधन | हे वत | हे वतौ | हे वताः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | वनति | वनतः | वनन्ति |
| मध्यम | वनसि | वनथः | वनथ |
| उत्तम | वनामि | वनावः | वनामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वनति · लिट्: ववान · लुट्: वनिता · लृट्: वनिष्यति · लोट्: वनतात् · लङ्: अवनत् · विधिलिङ्: वनेत् · आशीर्लिङ्: वन्यात् · लुङ्: अवनीत् · लृङ्: अवनिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वनन · ण्वुल्: वानकः · तृच्: वनिता · ण्यत्: वान्यः · तव्य: वनितव्यः · अनीयर्: वननीयः · क्त: वतः · क्तवतु: वतवान् · शतृ: वनन् · स्य-शतृ: वनिष्यन् · क्त्वा: वत्वा · ल्यप्: प्रवत्य · तुमुन्: वनितुम् · णमुल्: वानम् · घञ्: वानः · क्तिन्: वति · क्वसु: ववन्वान्
अर्थ: निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
विवत 📚 ➤ अनेक अर्थों में प्रयुक्त (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: अनेकार्थत्वे
न 📚 ➤ निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| वत 📚 | खेद | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड