🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:56:51 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शतक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शतक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शतक

अर्थ: सौ

व्युत्पत्ति: शत + कन् (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शतक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. शतक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शतक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशतकःशतकौशतकाः
द्वितीयाशतकम्शतकौशतकान्
तृतीयाशतकेनशतकाभ्याम्शतकैः
चतुर्थीशतकायशतकाभ्याम्शतकेभ्यः
पञ्चमीशतकात् / शतकाद्शतकाभ्याम्शतकेभ्यः
षष्ठीशतकस्यशतकयोःशतकानाम्
सप्तमीशतकेशतकयोःशतकेषु
सम्बोधनहे शतकहे शतकौहे शतकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शतक
शतक
śataka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शतक १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ शतिका]
१. सौ का समूह ।
२. एक ही तरह की सौ चीजों का संग्रह । जैसे,—नीतिशतक, रहिमन
शतक ।
३. वह जिसमें सौ भाग या अवयव हो ।
४. सौ वर्षों का समूह । शताब्दी ।
५. विष्णु का एक नाम ।
शतक २ वि॰ १ सौ । दस का दस गुना ।
२. जिसमें सौ का समावेश हो । सौ की संख्या से संबंद्ध [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शतक mf(इका)n. consisting of a hundred, comprising or amounting to a h˚, Hariv.; MārkP.
the hundredth, R.
शतक m. N. of Viṣṇu, L.
शतक (अकम्), n. a hundred, a century (construed like शत), MBh. &c. (esp. in titles of works ‘a cento’ or ‘a collection of 100 stanzas’; cf. अमरु-, नीति-श्˚ &c.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1051,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शतक a. 1 A hundred. --2 Containing a hundred. --कं 1 A century. --2 A collection of one hundred stanzas; as in नीति˚, वैराग्य˚, शृंगार˚ a collection of one hundred stanzas on Nīti’ &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1031-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शतक त्रि० शतं परिमाणमस्य लन् । १ शतसंख्यायुक्ते ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5080,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शतकः, त्रि, (शतं परिमाणमस्य । शत + “संख्याया अतिशदन्तायाः कन् ।” ५ । १ । २२ । इति कन् ।) शतसंख्याविशिष्टः । यथा । शान्ति- शतकामरुशतकादिः । शतशब्दात् कप्रत्ययेन निष्पन्नमेतत् । (यथा, मार्कण्डेये । ४६ । ३० । “सन्ध्यासन्ध्यांशकश्चैव शतकौ समुदाहृतौ ॥”) स्वार्थे के शतकञ्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-014-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शतकशतक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: शतक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शतक 📚 ➤ सौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शतक 📚सौ का समूह🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • शतक: शत + कन् (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें