॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: कूदते हुए जाना, फुदकते हुए जाना
संस्कृत: प्लुतगतौ
अंग्रेज़ी: to jump,to dance, to leap
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अशशत् / अशशद् | अशशताम् | अशशन् |
| मध्यम | अशशः | अशशतम् | अशशत |
| उत्तम | अशशम् | अशशाव | अशशाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: शशति · लिट्: शशाश · लुट्: शशिता · लृट्: शशिष्यति · लोट्: शशतात् · लङ्: अशशत् · विधिलिङ्: शशेत् · आशीर्लिङ्: शश्यात् · लुङ्: अशशीत् · लृङ्: अशशिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शशन · ण्वुल्: शाशकः · तृच्: शशिता · ण्यत्: शाश्यः · तव्य: शशितव्यः · अनीयर्: शशनीयः · क्त: शशितः · क्तवतु: शशितवान् · शतृ: शशन् · स्य-शतृ: शशिष्यन् · क्त्वा: शशित्वा · ल्यप्: प्रशश्य · तुमुन्: शशितुम् · णमुल्: शाशम् · घञ्: शाशः · क्तिन्: शष्टि · क्वसु: शेशिवान्
अर्थ: पहिए के अरे या पहिए अर्धव्यास
संस्कृत: शीघ्रम् · पर्याय: शीघ्र, त्वरित, लघु, क्षिप्र, द्रुत
व्युत्पत्ति: ऋ+अच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अरम् | अरे | अराणि |
| द्वितीया | अरम् | अरे | अराणि |
| तृतीया | अरेण | अराभ्याम् | अरैः |
| चतुर्थी | अराय | अराभ्याम् | अरेभ्यः |
| पञ्चमी | अरात् / अराद् | अराभ्याम् | अरेभ्यः |
| षष्ठी | अरस्य | अरयोः | अराणाम् |
| सप्तमी | अरे | अरयोः | अरेषु |
| सम्बोधन | हे अर | हे अरे | हे अराणि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| शशत् | शश् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: शशत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: शश् + शतृ | शशत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शश् + शतृ |
| अर | अर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: ॠ + अच्) अन्य सम्भावना: अर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
शशत् 📚 ➤ कूदते हुए जाना, फुदकते हुए जाना
संस्कृत: प्लुतगतौ
अर 📚 ➤ पहिए के अरे या पहिए अर्धव्यास
संस्कृत: शीघ्रम् · पर्याय: शीघ्र, त्वरित, लघु, क्षिप्र, द्रुत
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| शश् 📚 | (prob. invented as a root for शश below) cl. 1. P. (Dhātup. xvii, 77) श… | 🔵🟣 |
| अर 📚 | पहिए की नाभि और नेमि के बीच की आड़ी लकड़ी । आरागज | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| शशदर | शशत् + अर | जश्त्व | झलां जशोऽन्ते (८.२.३९) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड