॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: तीक्ष्ण किया हुआ, पैनाया हुआ
संस्कृत: आनन्दः, शाणादिना तीक्ष्णीकृतम् · पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद
व्युत्पत्ति: शो + क्त (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | शातम् | शाते | शातानि |
| द्वितीया | शातम् | शाते | शातानि |
| तृतीया | शातेन | शाताभ्याम् | शातैः |
| चतुर्थी | शाताय | शाताभ्याम् | शातेभ्यः |
| पञ्चमी | शातात् / शाताद् | शाताभ्याम् | शातेभ्यः |
| षष्ठी | शातस्य | शातयोः | शातानाम् |
| सप्तमी | शाते | शातयोः | शातेषु |
| सम्बोधन | हे शात | हे शाते | हे शातानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: संबं . समास में प्रथम पद के रुप में प्रयुक्त
व्युत्पत्ति: अप्-जल-का
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अपम् | अपे | अपानि |
| द्वितीया | अपम् | अपे | अपानि |
| तृतीया | अपेन | अपाभ्याम् | अपैः |
| चतुर्थी | अपाय | अपाभ्याम् | अपेभ्यः |
| पञ्चमी | अपात् / अपाद् | अपाभ्याम् | अपेभ्यः |
| षष्ठी | अपस्य | अपयोः | अपानाम् |
| सप्तमी | अपे | अपयोः | अपेषु |
| सम्बोधन | हे अप | हे अपे | हे अपानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
शातात् 📚 ➤ तीक्ष्ण किया हुआ, पैनाया हुआ
संस्कृत: आनन्दः, शाणादिना तीक्ष्णीकृतम् · पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद
अप 📚 ➤ संबं . समास में प्रथम पद के रुप में प्रयुक्त
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| शात 📚 | सान रखा हुआ । तेज किया हुआ | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| अपा 📚 | पु संज्ञा स्त्री॰ आत्मभाव । अहंकार । गर्व । घमंड | 🟠 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| शात |
आनन्द के नाम (१.४.२६) — मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, आमोद, सम्मद, आनन्दथु धार लगाया हुआ (३.१.९०) — निशित, क्ष्णुत, तेजित |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| शातातप | शातात् + अप | हल्-अच् संयोग | — |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड