॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: आज्ञा करना, कहना, बोध करना, अधिकार करना, शासन करना, शासक होना
संस्कृत: अनुशिष्टौ
अंग्रेज़ी: to order, to tell, to explain, to educate, to inform, to rule, to command to punish
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अशात् / अशाद् | अशिष्टाम् | अशासुः |
| मध्यम | अशाः / अशात् / अशाद् | अशिष्टम् | अशिष्ट |
| उत्तम | अशासम् | अशिष्व | अशिष्म |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: शास्ति · लिट्: शशास · लुट्: शासिता · लृट्: शासिष्यति · लोट्: शास्तु · लङ्: अशात् · विधिलिङ्: शिष्यात् · आशीर्लिङ्: शिष्यात् · लुङ्: अशिषत् · लृङ्: अशासिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शासन · ण्वुल्: शासकः · तृच्: शासिता · तव्य: शासितव्यः · अनीयर्: शासनीयः · क्त: शिष्टः · क्तवतु: शिष्टवान् · शतृ: शासत्/शासद् · स्य-शतृ: शासिष्यन् · क्त्वा: शिष्ट्वा · ल्यप्: प्रशिष्य · तुमुन्: शासितुम् · णमुल्: शासम् · घञ्: शासः · क्तिन्: शिष्टि · क्वसु: शिशिष्वान्
अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं
अंग्रेज़ी: (= स्तृ॑) nom. pl. ता॑रस्, the stars, RV. viii, 55, 2
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | तृ | तृणी | तॄणि |
| द्वितीया | तृ | तृणी | तॄणि |
| तृतीया | तृणा / त्रा | तृभ्याम् | तृभिः |
| चतुर्थी | तृणे / त्रे | तृभ्याम् | तृभ्यः |
| पञ्चमी | तृणः / तुः | तृभ्याम् | तृभ्यः |
| षष्ठी | तृणः / तुः | तृणोः / त्रोः | तॄणाम् |
| सप्तमी | तृणि / तरि | तृणोः / त्रोः | तृषु |
| सम्बोधन | हे तृ / हे तः | हे तृणी | हे तॄणि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| शाः | शास् धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: शा (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: शै + अच् | शा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: शै + अच् |
| तृ | तृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: तृ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | तृ (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन |
शाः 📚 ➤ आज्ञा करना, कहना, बोध करना, अधिकार करना, शासन करना, शासक होना
संस्कृत: अनुशिष्टौ
तृ 📚 ➤ (= स्तृ॑) nom. pl. ता॑रस्, the stars, RV. viii, 55, 2 (अंग्रेज़ी कोश)
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| शास् 📚 | वक्ता । उदघोषक । जैसे,—उक्थशस् = सूक्तों को उद्घोषित करनेवाला | 🟠🔵🟣 |
| तृ 📚 | n. (= स्तृ) nom. pl. तारस्, the stars, RV. viii, 55, 2 | 🔵 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| शास्तृ | शाः + तृ | विसर्ग → स् | विसर्जनीयस्य सः (८.३.३४) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड