🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:53:28 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

शिश्न

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

शिश्न

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

शिश्न

अर्थ: पुरुष की जननेन्द्रिय, लिङ्ग

संस्कृत: पुरुषलिङ्गः · पर्याय: मेढ्र, मेहन, शेफस्, लिङ्ग, प्रकृति

व्युत्पत्ति: शश् + नक्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. शिश्न (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. शिश्न (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — शिश्न (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशिश्नःशिश्नौशिश्नाः
द्वितीयाशिश्नम्शिश्नौशिश्नान्
तृतीयाशिश्नेनशिश्नाभ्याम्शिश्नैः
चतुर्थीशिश्नायशिश्नाभ्याम्शिश्नेभ्यः
पञ्चमीशिश्नात् / शिश्नाद्शिश्नाभ्याम्शिश्नेभ्यः
षष्ठीशिश्नस्यशिश्नयोःशिश्नानाम्
सप्तमीशिश्नेशिश्नयोःशिश्नेषु
सम्बोधनहे शिश्नहे शिश्नौहे शिश्नाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — शिश्न
शिश्न
śiśna
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पुरुष-जननांग (2.6.77) मेढ्र · मेहन · शेफस्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शिश्न m. n. (cf. शिशन्; said to be fr. √ श्नथ्, ‘to pierce’) a tail, (esp.) the male generative organ, RV.; &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1076,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शिश्नं, शिस्तं [शअ-नक् नि.] The penis or male organ of generation; Y. 1. 17; Ms. 11. 105. --Comp. --देवः a lustful or unchaste man (sporting with the penis).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1047-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शिश्न पु० शश--नक् नि० । मेढ्रे पुंचिह्नभेदे अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5121,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शिश्नः, पुं, (शशतीति । शश + बाहुलकात् नक्- प्रत्ययेन साधुः ।) मेढ्रः । इत्यमरः ॥ (यथा, भागवते । २ । ६ । ८ । “पंसः शिश्न उपस्थस्तु प्रजात्यानन्दनिर्वृतेः ॥”) अस्य पर्य्यायः लिङ्गशब्दे द्रष्टव्यः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-108-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शिश्न" आता है (18)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
शिश्नशिश्न (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: शिश्न (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

शिश्न 📚 ➤ पुरुष की जननेन्द्रिय, लिङ्ग
संस्कृत: पुरुषलिङ्गः · पर्याय: मेढ्र, मेहन, शेफस्, लिङ्ग, प्रकृति

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
शिश्न 📚m. n. (cf. शिशन्; said to be fr. √ श्नथ्, ‘to pierce’) a tail, (esp.) …🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
शिश्न
पुरुष-जननांग (२.६.७७) — मेढ्र, मेहन, शेफस्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें