🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:22:08 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

श्रित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

श्रित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

श्रित

अर्थ: गया हुआ, पहुँचा हुआ, शरण में पहुँचा हुआ

व्युत्पत्ति: श्रि + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. श्रित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. श्रित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — श्रित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रितःश्रितौश्रिताः
द्वितीयाश्रितम्श्रितौश्रितान्
तृतीयाश्रितेनश्रिताभ्याम्श्रितैः
चतुर्थीश्रितायश्रिताभ्याम्श्रितेभ्यः
पञ्चमीश्रितात् / श्रिताद्श्रिताभ्याम्श्रितेभ्यः
षष्ठीश्रितस्यश्रितयोःश्रितानाम्
सप्तमीश्रितेश्रितयोःश्रितेषु
सम्बोधनहे श्रितहे श्रितौहे श्रिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — श्रित
श्रित
śrita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
श्रित वि॰ [सं॰]
१. आश्रय में पहुँचा हुआ ।
२. चिपका, लगा हुआ । सहारा लिया हुआ । अधिष्ठित ।
३. मीलित । संबद्ध ।
४. रक्षित । बचाया हुआ ।
५. संमानित । सेवित ।
६. अनुजीवी । सहकारी ।
७. आच्छादित ।
५. पूरित ।
९. एकत्रित । समवेत ।
१०. संपन्न ।
११. पकाया हुआ [को॰] । यौ॰—श्रितक्षम=अक्षुब्ध । शांतमना । स्वस्थ । श्रितसत्व= धैर्ययुक्त । साहस युक्त ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्रित mfn. clinging or attached to, standing or lying or being or fixed or situated in or on, contained in, connected with (loc. acc., or comp.), RV. &c. &c.
one who has gone or resorted to (acc.), Rājat.; Kathās.; BhP.
having attained or fallen or got into any condition (acc. or comp.; cf. कष्ट-श्र्˚), ib.
having assumed (a form), Kathās.
gone to, approached, had recourse to, sought, occupied (as a place), Kāv.; Kathās.
taken, chosen, Rājat.
served, honoured, worshipped, W.
subservient, subordinate, auxiliary, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1098,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
श्रित p. p. [श्रि-क्त] 1 Gone to, approached, approached for refuge or protection. --2 Clung to, resting or sitting on. --3 United or joined with, connected with. --4 Protected. --5 Honoured, served. --6 Subservient, auxiliary. --7 Covered with, overspread. --8 Contained. --9 Assembled, collected. --10 Having, possessing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1059-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्रित त्रि० श्रि--क्त । १ सेविते २ आश्रिते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5153,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श्रितः, त्रि, (श्रि + क्तः । “श्र्युकः किति ।” ७ । २ । ११ इति इडागमो न ।) सेवितः । आश्रितः । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥ (यथा, रघुः । ११ । ६१ । “भास्करश्च दिशमध्युवास यां तां श्रिताः प्रतिभयं ववाशिरे ॥” पक्वः । यथा, रामायणे । २ । ५६ । २८ । “लक्ष्मणः पुरुषव्याघ्रमथ राघवमब्रवीत् । अयं सर्व्वः समस्ताङ्गः श्रितः कृष्णमृगो मया । देवता देवसङ्काश यजस्व कुशलो ह्यसि ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-164-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
श्रितश्रित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: श्रित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

श्रित 📚 ➤ गया हुआ, पहुँचा हुआ, शरण में पहुँचा हुआ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
श्रित 📚आश्रय में पहुँचा हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • श्रित: श्रि + क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें