॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: उपवास रखना, न खाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: अपरिवेषणे
अंग्रेज़ी: to fast, to avoid eating
व्युत्पत्ति: यम + स्वार्थे
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | यमकः | यमकौ | यमकाः |
| द्वितीया | यमकम् | यमकौ | यमकान् |
| तृतीया | यमकेन | यमकाभ्याम् | यमकैः |
| चतुर्थी | यमकाय | यमकाभ्याम् | यमकेभ्यः |
| पञ्चमी | यमकात् / यमकाद् | यमकाभ्याम् | यमकेभ्यः |
| षष्ठी | यमकस्य | यमकयोः | यमकानाम् |
| सप्तमी | यमके | यमकयोः | यमकेषु |
| सम्बोधन | हे यमक | हे यमकौ | हे यमकाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | यमति | यमतः | यमन्ति |
| मध्यम | यमसि | यमथः | यमथ |
| उत्तम | यमामि | यमावः | यमामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: यमति · लिट्: ययाम · लुट्: यमिता · लृट्: यमिष्यति · लोट्: यमतात् · लङ्: अयमत् · विधिलिङ्: यमेत् · आशीर्लिङ्: यम्यात् · लुङ्: अयंसीत् · लृङ्: अयमिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: यमन · ण्वुल्: यमकः · तृच्: यमिता · यत्: यम्यः · तव्य: यमितव्यः · अनीयर्: यमनीयः · क्त: यमितः · क्तवतु: यमितवान् · शतृ: यमन् · स्य-शतृ: यमिष्यन् · क्त्वा: यमित्वा · ल्यप्: प्रयम्य · तुमुन्: यमितुम् · णमुल्: यमम् · घञ्: यमः · क्तिन्: यान्ति · क्वसु: येमिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| संयमकः | यमक (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सम् + यम् + ण्वुल् 📚 अन्य सम्भावना: संयमक (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
संयमकः 📚 ➤ उपवास रखना, न खाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: अपरिवेषणे
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| यमक 📚 | एक प्रकार का शब्दासंकार या अनुप्रास जिसमें एक ही शब्द कई बार आता है; प… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड