॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: आलिंगन करना, गले लगाना, सटे रहना, चिपके रहना
संस्कृत: सङ्गे
अंग्रेज़ी: to hug, to embrace, to stay in close contact, to cling, to stick to
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | सजतात् / सजताद् / सजतु | सजताम् | सजन्तु |
| मध्यम | सज / सजतात् / सजताद् | सजतम् | सजत |
| उत्तम | सजानि | सजाव | सजाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सजति · लिट्: ससञ्ज · लुट्: सङ्क्ता · लृट्: सङ्क्ष्यति · लोट्: सजतात् · लङ्: असजत् · विधिलिङ्: सजेत् · आशीर्लिङ्: सज्यात् · लुङ्: असाङ्क्षीत् · लृङ्: असङ्क्ष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सञ्जन · ण्वुल्: सञ्जकः · तृच्: सङ्क्ता · ण्यत्: सञ्ज्यः · तव्य: सङ्क्तव्यः · अनीयर्: सञ्जनीयः · क्त: सक्तः · क्तवतु: सक्तवान् · शतृ: सजन् · स्य-शतृ: सङ्क्ष्यन् · क्त्वा: सक्त्वा · ल्यप्: प्रसज्य · तुमुन्: सङ्क्तुम् · णमुल्: सञ्जम् · घञ्: सङ्गः · क्तिन्: सक्ति · क्वसु: सेजिवान्
अर्थ: खिला हुआ
संस्कृत: शोषणे
अंग्रेज़ी: to dry,to wither
व्युत्पत्ति: वन् + अण् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | वाना | वाने | वानाः |
| द्वितीया | वानाम् | वाने | वानाः |
| तृतीया | वानया | वानाभ्याम् | वानाभिः |
| चतुर्थी | वानायै | वानाभ्याम् | वानाभ्यः |
| पञ्चमी | वानायाः | वानाभ्याम् | वानाभ्यः |
| षष्ठी | वानायाः | वानयोः | वानानाम् |
| सप्तमी | वानायाम् | वानयोः | वानासु |
| सम्बोधन | हे वाने | हे वाने | हे वानाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | वायति | वायतः | वायन्ति |
| मध्यम | वायसि | वायथः | वायथ |
| उत्तम | वायामि | वायावः | वायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: वायति · लिट्: ववौ · लुट्: वाता · लृट्: वास्यति · लोट्: वायतात् · लङ्: अवायत् · विधिलिङ्: वायेत् · आशीर्लिङ्: वायात् · लुङ्: अवासीत् · लृङ्: अवास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वान · ण्वुल्: वायकः · तृच्: वाता · यत्: वेयः · तव्य: वातव्यः · अनीयर्: वानीयः · क्त: वानः · क्तवतु: वानवान् · शतृ: वायन् · स्य-शतृ: वास्यन् · क्त्वा: वात्वा · ल्यप्: प्रवाय · तुमुन्: वातुम् · णमुल्: वायम् · घञ्: वायः · क्तिन्: वाति · क्वसु: वविवान्
सज 📚 ➤ आलिंगन करना, गले लगाना, सटे रहना, चिपके रहना
संस्कृत: सङ्गे
वाना 📚 ➤ खिला हुआ
संस्कृत: शोषणे
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| सञ्ज् 📚 | (or सज्ज्), cl. 1. P. सञ्जति, सज्जति, to go, move, Dhātup. vii, 22 | 🔵🟣 |
| वाना 📚 | बटेर पक्षी | 🟠🔵🟣🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड