🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:56:46 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

समवेत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

समवेत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

समवेत

अर्थ: शब्द करना

संस्कृत: शब्दे

अंग्रेज़ी: to sound

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सम् + उ धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — विधिलिङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. सम् + अव् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — विधिलिङ् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  3. समवेत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. समवेत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — उ (भ्वादिगण) · अर्थ: शब्द करना (शब्दे)

विधिलिङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअवेतअवेयाताम्अवेरन्
मध्यमअवेथाःअवेयाथाम्अवेध्वम्
उत्तमअवेयअवेवहिअवेमहि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): अवते · लिट् (आत्मने.): ऊवे · लुट् (आत्मने.): ओता · लृट् (आत्मने.): ओष्यते · लोट् (आत्मने.): अवताम् · लङ् (आत्मने.): आवत · विधिलिङ् (आत्मने.): अवेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ओषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): औष्ट · लृङ् (आत्मने.): औष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अवन · ण्वुल्: आवकः · तृच्: ओता · यत्: अव्यः · ण्यत्: आव्यः · तव्य: ओतव्यः · अनीयर्: अवनीयः · क्त: उतः · क्तवतु: उतवान् · शानच्: अवमानः · क्त्वा: उत्वा · ल्यप्: प्रोत्य · तुमुन्: ओतुम् · णमुल्: आवम् · क्तिन्: उति · क्वसु: ऊविवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — समवेत
समवेत
samaveta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समवेत १ वि॰ [सं॰]
१. एक में मिला या इकट्ठा किया हुआ । एकत्र ।
२. जमा किया हुआ । संचित ।
३. किसी के साथ एक श्रेणी में आया हुआ ।
४. जो किसी के साथ नित्य संबंध द्वारा संबद्ध हो । नित्य संबंध से बँधा हुआ ।
समवेत २ संज्ञा पुं॰
१. संबंध । लगाव । ताल्लुक ।
२. दे॰ संभूयकारी—२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-अवेत mfn. come together, met, assembled, united, all, Mn.; MBh. &c.
closely connected with, contained or comprised or inherent in (comp.), Sāh.; Sarvad.
approached, come to (acc.), MārkP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1158,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समवेत p. p. 1 Come together, met, united, joined. --2 Intimately united or inherent, inseparably connected. --3 Comprised or contained in a larger number.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1095-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समवेत त्रि० सम् + अव--इण--क्त । १ मिलिते २ समूहान्विते न्यायोक्तेन समवायसम्बन्धेन ३ स्थिते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5230,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समवेतः, त्रि, (सम् + अव + इण् + क्तः ।) मिलितः । यथा, -- “धर्म्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः । मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्व्वत सञ्जय ॥” इति भगवद्गीतायाम् १ अध्यायः ॥ समवायसम्बन्धेन वृत्तिः । यथा, -- “यत् समवेतं कार्य्यं भवति ज्ञेयन्त समवायिजनकं तत् ।” इति भाषापरिच्छेदः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-270-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समवेत" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
समवेतसम् + उ धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — विधिलिङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सम् + अव् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — विधिलिङ् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन | समवेत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

समवेत 📚 ➤ शब्द करना
संस्कृत: शब्दे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
समवेत 📚एक में मिला या इकट्ठा किया हुआ । एकत्र🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें