॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: जाना, सरकना
संस्कृत: गतौ
अंग्रेज़ी: to go,to move,to approach,to slip
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अधावत् / अधावद् / असरत् / असरद् | अधावताम् / असरताम् | अधावन् / असरन् |
| मध्यम | अधावः / असरः | अधावतम् / असरतम् | अधावत / असरत |
| उत्तम | अधावम् / असरम् | अधावाव / असराव | अधावाम / असराम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: धावति · लिट्: ससार · लुट्: सर्ता · लृट्: सरिष्यति · लोट्: धावतात् · लङ्: अधावत् · विधिलिङ्: धावेत् · आशीर्लिङ्: स्रियात् · लुङ्: असार्षीत् · लृङ्: असरिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सरण · ण्वुल्: सारकः · तृच्: सर्ता · ण्यत्: सार्यः · तव्य: सर्तव्यः · अनीयर्: सरणीयः · क्त: सृतः · क्तवतु: सृतवान् · शतृ: सरन् · स्य-शतृ: सरिष्यन् · क्त्वा: सृत्वा · ल्यप्: प्रसृत्य · तुमुन्: सर्तुम् · णमुल्: सारम् · घञ्: सारः · क्तिन्: सृति · क्वसु: ससृवान्
अर्थ: जाना,मांगना, याचना करना,मारना
संस्कृत: गतौ याचने च
अंग्रेज़ी: to go,to beg, to request
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अर्दतात् / अर्दताद् / अर्दतु | अर्दताम् | अर्दन्तु |
| मध्यम | अर्द / अर्दतात् / अर्दताद् | अर्दतम् | अर्दत |
| उत्तम | अर्दानि | अर्दाव | अर्दाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अर्दति · लिट्: आनर्द · लुट्: अर्दिता · लृट्: अर्दिष्यति · लोट्: अर्दतात् · लङ्: आर्दत् · विधिलिङ्: अर्देत् · आशीर्लिङ्: अर्द्यात् · लुङ्: आर्दीत् · लृङ्: आर्दिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अर्दन · ण्वुल्: अर्दकः · तृच्: अर्दिता · ण्यत्: अर्द्यः · तव्य: अर्दितव्यः · अनीयर्: अर्दनीयः · क्त: अर्दितः · क्तवतु: अर्दितवान् · शतृ: अर्दन् · स्य-शतृ: अर्दिष्यन् · क्त्वा: अर्दित्वा · ल्यप्: प्रार्द्य · तुमुन्: अर्दितुम् · णमुल्: अर्दम् · घञ्: अर्दः · क्तिन्: अर्ति · क्वसु: आनर्दिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| सरत् | सृ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: सरत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सृ + शतृ | सरत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सृ + शतृ |
| अर्द | अर्द् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अर्द् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | अर्द (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अर्द् + घञ् |
सरत् 📚 ➤ जाना, सरकना
संस्कृत: गतौ
अर्द 📚 ➤ जाना,मांगना, याचना करना,मारना
संस्कृत: गतौ याचने च
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| स् 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें | |
| अर्द् 📚 | Ved. cl. 6. P. (Imper. 3. pl. ऋदन्तु; impf. 3. pl. आर्दन्) to move, b… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| सरदर्द | सरत् + अर्द | जश्त्व | झलां जशोऽन्ते (८.२.३९) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड