॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: सहना, सहन करना, शक्तिमान होना, संतुष्ट होना
संस्कृत: मर्षणे
अंग्रेज़ी: to bear, to tolerate, to be powerful, to be satisfied
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | सहतात् / सहताद् / सहतु / साहयतात् / साहयताद् / साहयतु | सहताम् / साहयताम् | सहन्तु / साहयन्तु |
| मध्यम | सह / सहतात् / सहताद् / साहय / साहयतात् / साहयताद् | सहतम् / साहयतम् | सहत / साहयत |
| उत्तम | सहानि / साहयानि | सहाव / साहयाव | सहाम / साहयाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सहति · लट् (आत्मने.): साहयते · लिट्: ससाह · लिट् (आत्मने.): साहयाञ्चक्रे · लुट्: सहिता · लुट् (आत्मने.): साहयिता · लृट्: सहिष्यति · लृट् (आत्मने.): साहयिष्यते · लोट्: सहतात् · लोट् (आत्मने.): साहयताम् · लङ्: असहत् · लङ् (आत्मने.): असाहयत · विधिलिङ्: सहेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): साहयेत · आशीर्लिङ्: सह्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): साहयिषीष्ट · लुङ्: असहीत् · लुङ् (आत्मने.): असीषहत · लृङ्: असहिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): असाहयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सहन · ण्वुल्: साहकः · तृच्: सहिता · यत्: साह्यः · ण्यत्: साह्यः · तव्य: सहितव्यः · अनीयर्: सहनीयः · क्त: सहितः · क्तवतु: सहितवान् · शतृ: सहन् · स्य-शतृ: सहिष्यन् · शानच्: साहयमानः · क्त्वा: सहित्वा · ल्यप्: प्रसह्य · तुमुन्: सहितुम् · णमुल्: साहम् · घञ्: साहः · क्तिन्: साढि · क्वसु: सेहिवान्
अर्थ: साँड़
संस्कृत: ऋषभस्वरः, ऋषभाख्यौषधिः, वृषभः · पर्याय: शृङ्गी, वृष
व्युत्पत्ति: ऋशष्-अभक्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | ऋषभः | ऋषभौ | ऋषभाः |
| द्वितीया | ऋषभम् | ऋषभौ | ऋषभान् |
| तृतीया | ऋषभेण | ऋषभाभ्याम् | ऋषभैः |
| चतुर्थी | ऋषभाय | ऋषभाभ्याम् | ऋषभेभ्यः |
| पञ्चमी | ऋषभात् / ऋषभाद् | ऋषभाभ्याम् | ऋषभेभ्यः |
| षष्ठी | ऋषभस्य | ऋषभयोः | ऋषभाणाम् |
| सप्तमी | ऋषभे | ऋषभयोः | ऋषभेषु |
| सम्बोधन | हे ऋषभ | हे ऋषभौ | हे ऋषभाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
सह 📚 ➤ सहना, सहन करना, शक्तिमान होना, संतुष्ट होना
संस्कृत: मर्षणे
ऋषभ 📚 ➤ साँड़
संस्कृत: ऋषभस्वरः, ऋषभाख्यौषधिः, वृषभः · पर्याय: शृङ्गी, वृष
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| सह् 📚 | cl. 1. Ā. (Dhātup. xx, 22) सहते (Ved. and ep. also ˚ति and exceptiona… | 🔵🟣 |
| ऋषभ 📚 | बैल । वृषभ । विशेष—पुरुष या नर आदि शब्दों के आगे उपमान रूप में समस्त ह… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| ऋषभ |
निषाद, ऋषभ, गान्धार, षड्ज, मध्यम, धैवत और पंचम (१.७.१) — निषाद, गान्धार, षड्ज, मध्यम, धैवत, पंचम ऋषभक औषधि (२.४.११६) — शृंगी, वृष |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| सहर्षभ | सह + ऋषभ | गुण | आद्गुणः (६.१.८७) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड