🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:32:26 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सेक्ता

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सेक्ता

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सेक्ता

अर्थ: सींचना, छीटा देना

संस्कृत: क्षरणे

अंग्रेज़ी: to sprinkle,to moisten

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सिच् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. सिच् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  3. सेक्तृ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. सेक्तृ (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. सिच् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — सिच् (तुदादिगण) · अर्थ: सींचना, छीटा देना (क्षरणे)

लुट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसेक्तासेक्तारौसेक्तारः
मध्यमसेक्तासेसेक्तासाथेसेक्ताध्वे
उत्तमसेक्ताहेसेक्तास्वहेसेक्तास्महे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सिञ्चति · लट् (आत्मने.): सिञ्चते · लिट्: सिषेच · लिट् (आत्मने.): सिषिचे · लुट्: सेक्ता · लुट् (आत्मने.): सेक्ता · लृट्: सेक्ष्यति · लृट् (आत्मने.): सेक्ष्यते · लोट्: सिञ्चतात् · लोट् (आत्मने.): सिञ्चताम् · लङ्: असिञ्चत् · लङ् (आत्मने.): असिञ्चत · विधिलिङ्: सिञ्चेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): सिञ्चेत · आशीर्लिङ्: सिच्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): सिक्षीष्ट · लुङ्: असिचत् · लुङ् (आत्मने.): असिक्त · लृङ्: असेक्ष्यत् · लृङ् (आत्मने.): असेक्ष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सेचन · ण्वुल्: सेचकः · तृच्: सेक्ता · ण्यत्: सेच्यः · तव्य: सेक्तव्यः · अनीयर्: सेचनीयः · क्त: सिक्तः · क्तवतु: सिक्तवान् · शतृ: सिञ्चन् · स्य-शतृ: सेक्ष्यन् · शानच्: सिञ्चमानः · क्त्वा: सिक्त्वा · ल्यप्: प्रसिच्य · तुमुन्: सेक्तुम् · णमुल्: सेचम् · घञ्: सेकः · क्तिन्: सिक्ति · क्वसु: सिषिच्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सिच्
सिच्
sic
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सिच् cl. 6. P. Ā. (Dhātup. xxviii, 140) सिञ्चति, ˚ते (once in RV. x, 96, 1, सेचते pf. सिषेच, सिषिचे [in RV. also सिसिचुः, सिसिचे]; aor. असिचत्, ˚चत [Gr. also असिक्त]; Subj. सिचामहे, RV.; Prec. सिच्यात्, Br.; fut. सेक्ष्यति, ˚ते, ib. &c.; inf. सेक्तुम्, MBh. सेक्तवै, Br.; ind.p. सिक्त्वा, ib.; -सिच्य, AV.; -सेचम् or -सेकम्, GṛŚrS.), to pour out, discharge, emit, shed, infuse or pour into or on (loc.), RV. &c. &c.; to emit semen, impregnate, RV.; AV.; Br.; Mn.; to scatter in small drops, sprinkle, besprinkle or moisten with (instr.), RV. &c. &c.; to dip, soak, steep, Bhpr.; to cast or form anything out of molten metal &c. (2 acc.), RV.; AV.; AitBr. : Pass. सिच्यते (ep. also ˚ति; aor. असेचि), to be poured out or sprinkled, RV. &c. &c.: Caus. सेचयति, ˚ते (ep. also सिञ्चयति; aor. असीषिचत् or असीसिचत्), to cause to pour out &c.; to sprinkle, water (plants &c.), MBh.; Kāv. &c. : Desid. षिषिक्षति or सिसिक्षति; ˚ते Gr. (cf. सिसिक्षा) : Intens. सेसिच्यते, सेसेक्ति.
सिच्, [cf. Zd. hincaiti; Gk. ἰκμάς [?]; Angl.Sax. seón; Germ. seihen, seichen.]
2. सिच् f. the border or hem of a dress, RV.; AV.; ŚBr.; GṛŚrS.
(du.) the two borders or boundaries i.e. the horizon, RV. i, 95, 7
(du. and pl.) the wings of an army, RV.; AV.
3. सिच् f. = शिच्, a net, BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1214,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सिच् {c6c} U. (सिंचति-ते, सिषेच-सिषिचे, असिचत्त, असिक्त, सेक्ष्यति-ते, सेक्तुं, सिक्त; स् of सिच् is generally changed to ष् after a preposition ending in इ or उ) 1 To sprinkle, scatter in small drops, Bk. 19. 23. --2 To water, moisten; soak, wet; विश्रांतः सन् व्रज वननदीतीरजातानि सिंचन् Me. 26; Ms. 9. 255. --3 To pour out, emit, discharge, shed; R. 16. 66. --4 To infuse, instil, pour in; जाड्यं धियो हरति सिंचति वाचि सत्यं Bh. 2. 23. --5 To pour out for, offer to; अन्यथा तिलोदकं मे सिंचतं Ś. 3. --6 To impregnate. --Caus. (सेचयति-ते) To cause to [] sprinkle. --Desid. (सिसिक्षति-ते) To wish to sprinkle.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1123-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सिच् त्रि० सिच--क्विप् । १ सेचनकर्त्तरि कर्मणि क्विप् । २ वस्त्रे हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5292,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सेक्तासिच् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सिच् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | सेक्तृ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सेक्ता 📚 ➤ सींचना, छीटा देना
संस्कृत: क्षरणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सिच् 📚cl. 6. P. Ā. (Dhātup. xxviii, 140) सिञ्चति, ˚ते (once in RV. x, 96, 1…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬