🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:14:26 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सेय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सेय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सेय

अर्थ: नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: क्षये

अंग्रेज़ी: to wane,to decline,to decay,to reduce,to contract, to shrink

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सेय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सै + यत्
  2. सेय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सै + यत्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — सेय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासेयःसेयौसेयाः
द्वितीयासेयम्सेयौसेयान्
तृतीयासेयेनसेयाभ्याम्सेयैः
चतुर्थीसेयायसेयाभ्याम्सेयेभ्यः
पञ्चमीसेयात् / सेयाद्सेयाभ्याम्सेयेभ्यः
षष्ठीसेयस्यसेययोःसेयानाम्
सप्तमीसेयेसेययोःसेयेषु
सम्बोधनहे सेयहे सेयौहे सेयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — सै (भ्वादिगण) · अर्थ: नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (क्षये)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसायतिसायतःसायन्ति
मध्यमसायसिसायथःसायथ
उत्तमसायामिसायावःसायामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सायति · लिट्: ससौ · लुट्: साता · लृट्: सास्यति · लोट्: सायतात् · लङ्: असायत् · विधिलिङ्: सायेत् · आशीर्लिङ्: सायात् · लुङ्: असासीत् · लृङ्: असास्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सान · ण्वुल्: सायकः · तृच्: साता · यत्: सेयः · तव्य: सातव्यः · अनीयर्: सानीयः · क्त: सातः · क्तवतु: सातवान् · शतृ: सायन् · स्य-शतृ: सास्यन् · क्त्वा: सात्वा · ल्यप्: प्रसाय · तुमुन्: सातुम् · णमुल्: सायम् · घञ्: सायः · क्तिन्: साति · क्वसु: ससिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सेय
सेय
seya
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सेय n. (fr. √ सन्) obtaining (see शत-स्˚).
2. सेय mfn. (fr. √ सो). See अव-सेय.
सेय See s.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1246,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सेयसेय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सै + यत् 📚
अन्य सम्भावना: सेय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: सै + यत्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सेय 📚 ➤ नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सेय 📚n. (fr. √ सन्) obtaining (see शत-स्˚)🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • सेय: सै + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें