॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये
अंग्रेज़ी: to wane,to decline,to decay,to reduce,to contract, to shrink
व्युत्पत्ति: सो + ड + टाप्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | साः | सौ | साः |
| द्वितीया | साम् | सौ | सः |
| तृतीया | सा | साभ्याम् | साभिः |
| चतुर्थी | से | साभ्याम् | साभ्यः |
| पञ्चमी | सः | साभ्याम् | साभ्यः |
| षष्ठी | सः | सोः | साम् |
| सप्तमी | सि | सोः | सासु |
| सम्बोधन | हे साः | हे सौ | हे साः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | सायति | सायतः | सायन्ति |
| मध्यम | सायसि | सायथः | सायथ |
| उत्तम | सायामि | सायावः | सायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सायति · लिट्: ससौ · लुट्: साता · लृट्: सास्यति · लोट्: सायतात् · लङ्: असायत् · विधिलिङ्: सायेत् · आशीर्लिङ्: सायात् · लुङ्: असासीत् · लृङ्: असास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सान · ण्वुल्: सायकः · तृच्: साता · यत्: सेयः · तव्य: सातव्यः · अनीयर्: सानीयः · क्त: सातः · क्तवतु: सातवान् · शतृ: सायन् · स्य-शतृ: सास्यन् · क्त्वा: सात्वा · ल्यप्: प्रसाय · तुमुन्: सातुम् · णमुल्: सायम् · घञ्: सायः · क्तिन्: साति · क्वसु: ससिवान्
अर्थ: निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
अर्थ: जाना
संस्कृत: गतौ
अंग्रेज़ी: to go
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
विधिलिङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | इयात् / इयाद् | इयाताम् | इयुः |
| मध्यम | इयाः | इयातम् | इयात |
| उत्तम | इयाम् | इयाव | इयाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: एति · लिट्: इयाय · लुट्: एता · लृट्: एष्यति · लोट्: इतात् · लङ्: ऐत् · विधिलिङ्: इयात् · आशीर्लिङ्: ईयात् · लुङ्: अगात् · लृङ्: ऐष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अयन · ण्वुल्: आयकः · तृच्: एता · यत्: एयः · तव्य: एतव्यः · अनीयर्: अयनीयः · क्त: इतः · क्तवतु: इतवान् · शतृ: यन् · स्य-शतृ: एष्यन् · क्त्वा: इत्वा · ल्यप्: प्रेत्य · तुमुन्: एतुम् · णमुल्: आयम् · क्तिन्: इति · क्वसु: ईयिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| सः | सा (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सै + अच् 📚 अन्य सम्भावना: तद् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | सा (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सै + अच् |
| न | अव्ययम् 📚 |
| एयाः | आ + इ धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — विधिलिङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: एया (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: इ + यत् | एया (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: इ + यत् |
सः 📚 ➤ नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये
न 📚 ➤ निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
एयाः 📚 ➤ जाना
संस्कृत: गतौ
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| सा 📚 | समान । तुल्य । सदृश । बराबर । जैसे,—उनका रंग तुम्ही सा है | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| एयाः 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| सोनैया | सः + न | विसर्ग → उ (हशि च) | हशि च (६.१.११४) |
| सोनैया | न + एयाः | वृद्धि | वृद्धिरेचि (६.१.८८) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड