🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:37:15 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

सौम्या

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

सौम्या

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

सौम्या

अर्थ: चंद्र संबंधी, चन्द्रमा के लिए पावन

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सौम्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. सौम्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. सौम्य (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  4. सौम्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. सौम्या (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. सौमी (स्त्री.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन
  7. सौम्या (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  8. सौमी (स्त्री.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — सौम्या (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासौम्यासौम्येसौम्याः
द्वितीयासौम्याम्सौम्येसौम्याः
तृतीयासौम्ययासौम्याभ्याम्सौम्याभिः
चतुर्थीसौम्यायैसौम्याभ्याम्सौम्याभ्यः
पञ्चमीसौम्यायाःसौम्याभ्याम्सौम्याभ्यः
षष्ठीसौम्यायाःसौम्ययोःसौम्यानाम्
सप्तमीसौम्यायाम्सौम्ययोःसौम्यासु
सम्बोधनहे सौम्येहे सौम्येहे सौम्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सौम्या
सौम्या
saumyā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सौम्या संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. दुर्गा का एक नाम ।
२. बड़ी इंद्रायन । महेंद्रवारुणी लता ।
३. रुद्राजटा । शंकरजटा ।
४. बड़ी माल- कंगनी । महाज्योतिष्मती लता ।
५. पातालगारुड़ी । महिष- वल्ली ।
६. घुँघुची । गुंजा । चिरमटी ।
७. सरिवन । शाल- पर्णी ।
८. ब्राह्मी ।
९. कचूर । शटी ।
१०. मल्लिका । मोतिया ।
११. मोती । मुक्ता ।
१२. मृगशिरा नक्षत्र ।
१३. मृगशिरा नक्षत्र पर रहनेवाले पाँच तारों का नाम ।
१४. आर्या छंद का एक भेद ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सौम्या (या), f. N. of various plants (Abrus Precatorius; Glycine Debilis; Ruta Graveolens &c.), L.
a pearl, L.
the Nakṣatra Mṛga-śiras, Hariv.
N. of the five stars in Orion's head (also called इल्वल, q.v.), W.
a species of the Āryā metre, Col.
N. of Durgā, Cat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1254,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सौम्या स्त्री सोमो देवताऽस्य ड्यण् सोम इव शाखा० य स्वार्थे अण् वा । १ दुर्गायां देवीमा० । २ महेन्द्रवारुण्यां ३ रुद्रजटायां ४ महाज्योतिष्मत्यां ५ महिषबल्ल्यां ६ गुञ्जायां ७ शालपर्ण्यां ८ व्राह्म्यां ९ शठ्यां १० मल्लिकायां च राजनि० मृगशिरोनक्षत्रशिरःस्थासु पञ्चतारकासु विश्वः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5339,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सौम्या, स्त्री, (सोम इव सौम्यः । शाखादित्वात् यः । ततः प्रज्ञाद्यण् । स्त्रियां टाप् ।) दुर्गा । यथा, -- “सौम्या सौम्यतराशेषसौम्ये भ्यस्त्वतिसुन्दरी ॥” इति देवीमाहात्म्यम् ॥ [] महेन्द्रवारुणी । रुद्रजटा । महाज्योतिष्मती । महिषवल्ली । गुञ्जा । शालपर्णो । ब्राह्मी । शटी मल्लिका । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-426-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सौम्या" आता है (2)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
सौम्यासौम्या (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: सौम्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | सौम्य (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

सौम्या 📚 ➤ चंद्र संबंधी, चन्द्रमा के लिए पावन

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सौम्या 📚दुर्गा का एक नाम🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें