🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:31:44 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्कन्न

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्कन्न

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्कन्न

अर्थ: पतित, नीचे गिरा हुआ, उतरा हुआ

संस्कृत: गतिशोषणयोः · पर्याय: स्रस्त, ध्वस्त, भ्रष्ट, पन्न, च्युत

अंग्रेज़ी: to go, to dry

व्युत्पत्ति: स्कन्द् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्कन्न (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्कन्द् + क्त
  2. स्कन्न (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्कन्द् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — स्कन्न (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्कन्नःस्कन्नौस्कन्नाः
द्वितीयास्कन्नम्स्कन्नौस्कन्नान्
तृतीयास्कन्नेनस्कन्नाभ्याम्स्कन्नैः
चतुर्थीस्कन्नायस्कन्नाभ्याम्स्कन्नेभ्यः
पञ्चमीस्कन्नात् / स्कन्नाद्स्कन्नाभ्याम्स्कन्नेभ्यः
षष्ठीस्कन्नस्यस्कन्नयोःस्कन्नानाम्
सप्तमीस्कन्नेस्कन्नयोःस्कन्नेषु
सम्बोधनहे स्कन्नहे स्कन्नौहे स्कन्नाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — स्कन्द् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, शोषण करना (गतिशोषणयोः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्कन्दतिस्कन्दतःस्कन्दन्ति
मध्यमस्कन्दसिस्कन्दथःस्कन्दथ
उत्तमस्कन्दामिस्कन्दावःस्कन्दामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्कन्दति · लिट्: चस्कन्द · लुट्: स्कन्ता · लृट्: स्कन्त्स्यति · लोट्: स्कन्दतात् · लङ्: अस्कन्दत् · विधिलिङ्: स्कन्देत् · आशीर्लिङ्: स्कद्यात् · लुङ्: अस्कदत् · लृङ्: अस्कन्त्स्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्कन्दन · ण्वुल्: स्कन्दकः · तृच्: स्कन्ता · ण्यत्: स्कन्द्यः · तव्य: स्कन्तव्यः · अनीयर्: स्कन्दनीयः · क्त: स्कन्नः · क्तवतु: स्कन्नवान् · शतृ: स्कन्दन् · स्य-शतृ: स्कन्त्स्यन् · क्त्वा: स्कन्त्वा · ल्यप्: प्रस्कन्द्य · तुमुन्: स्कन्तुम् · णमुल्: स्कन्दम् · घञ्: स्कन्दः · क्तिन्: स्कत्ति · क्वसु: चस्कद्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्कन्न
स्कन्न
skanna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्कन्न वि॰ [सं॰]
१. गिरा हुआ । पतित । च्युत । स्खलित । (जैसे, वीर्य) ।
२. गया हुआ । गत ।
३. सूखा । शुष्क ।
४. बूँद बूँद करके टपका हुआ । रिसा हुआ (को॰) ।
५. छिड़का हुआ । फैलाया हुआ (को॰) । यौ॰—स्कन्नभाग = जिसका अंश नष्ट हो गया हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्कन्न mfn. fallen, trickled down, emitted, sprinkled (as semen), RV.; Kāṭh.; ŚBr. &c. gone, MW.
one who has failed, Hariv.
(accord. to Comm.) = शुष्क, लम्बमान, or उन्नत (in -स्कन्धार्ध-भाग), Hcar. (cf. अ-स्क्˚).
स्कन्न . See col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1256,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्कन्न p. p. 1 Fallen down, descended. --2 Oozed out, or trickled down. --3 Emitted, effused, sprinkled --4 Gone. --5 Dried up.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1142-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्कन्न त्रि० स्कन्द--क्त । १ च्युते अमरः २ गलिते ३ क्षरिते ४ शुष्के ५ गते च । भावे क्त । ६ क्षरणे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5341,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्कन्नं, त्रि, (स्कन्द + क्तः ।) च्युतम् । इत्यमरः । ३ । १ । १०४ ॥ (यथा, महाभारते । १ । ६३ । ४९ । स्कन्नमात्रञ्च तद्रेतो वृक्षपत्रेण भूमिपः । प्रतिजग्राह मिथ्या मे न पतेद्रे त इत्युत ॥”) शुष्कम् । गतम् । इति स्कन्दधात्वर्थदर्शनात् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-430-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्कन्नस्कन्न (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्कन्द् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: स्कन्न (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्कन्द् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्कन्न 📚 ➤ पतित, नीचे गिरा हुआ, उतरा हुआ
संस्कृत: गतिशोषणयोः · पर्याय: स्रस्त, ध्वस्त, भ्रष्ट, पन्न, च्युत

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्कन्न 📚गिरा हुआ । पतित । च्युत । स्खलित । (जैसे, वीर्य)🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
स्कन्न
गिरा हुआ (३.१.१०३) — स्रस्त, ध्वस्त, भ्रष्ट, पन्न, च्युत, गलित

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • स्कन्न: स्कन्द् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬