🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:57:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्तनित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्तनित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्तनित

अर्थ: ध्वनित, शब्दायमान, कोलाहलमय

संस्कृत: मेघध्वनिः · पर्याय: गर्जित, मेघनिर्घोष, रसित

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्तनित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्तन् + क्त
  2. स्तनित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्तन् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — स्तनित (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तनितम्स्तनितेस्तनितानि
द्वितीयास्तनितम्स्तनितेस्तनितानि
तृतीयास्तनितेनस्तनिताभ्याम्स्तनितैः
चतुर्थीस्तनितायस्तनिताभ्याम्स्तनितेभ्यः
पञ्चमीस्तनितात् / स्तनिताद्स्तनिताभ्याम्स्तनितेभ्यः
षष्ठीस्तनितस्यस्तनितयोःस्तनितानाम्
सप्तमीस्तनितेस्तनितयोःस्तनितेषु
सम्बोधनहे स्तनितहे स्तनितेहे स्तनितानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — स्तन् (भ्वादिगण) · अर्थ: शब्द करना (शब्दे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्तनतिस्तनतःस्तनन्ति
मध्यमस्तनसिस्तनथःस्तनथ
उत्तमस्तनामिस्तनावःस्तनामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्तनति · लिट्: तस्तान · लुट्: स्तनिता · लृट्: स्तनिष्यति · लोट्: स्तनतात् · लङ्: अस्तनत् · विधिलिङ्: स्तनेत् · आशीर्लिङ्: स्तन्यात् · लुङ्: अस्तनीत् · लृङ्: अस्तनिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्तनन · ण्वुल्: स्तानकः · तृच्: स्तनिता · ण्यत्: स्तान्यः · तव्य: स्तनितव्यः · अनीयर्: स्तननीयः · क्त: स्तनितः · क्तवतु: स्तनितवान् · शतृ: स्तनन् · स्य-शतृ: स्तनिष्यन् · क्त्वा: स्तनित्वा · ल्यप्: प्रस्तन्य · तुमुन्: स्तनितुम् · णमुल्: स्तानम् · घञ्: स्तानः · क्तिन्: स्तान्ति · क्वसु: तस्तन्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्तनित
स्तनित
stanita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बादल की गर्जना (1.3.10) गर्जित · रसित
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्तनित १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मेघगर्जन । बादलों की गरज ।
२. ध्वनि । शब्द । आवाज ।
३. धनुष आदि की प्रत्यंचा की आवाज । धनुष की टंकोर (को॰) ।
४. करतल ध्वनि । ताली बजाने का शब्द ।
स्तनित २ वि॰
१. ध्वनित । निनादिन । शब्दित ।
२. गर्जन किया हुआ । गर्जित ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तनित mfn. thundering, sounding, MBh.
स्तनित n. (ifc. f(आ). ) thunder, Kauś.; Mn.; MBh. &c.
स्तनित n. loud groaning, Hariv.
the sound of a vibrating bowstring, BhP.
the noise of clapping the hands, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1257,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तनित p. p. [स्तन् कर्तरि क्त] 1 Sounded, sounding, noisy; Me. 28. --2 Thundering, roaring. --तं 1 The rattling of thunder, rumbling of thunder-clouds; तोयोत्सर्गस्तनितमुखरो मास्म भूर्विक्लवास्ताः Me. 37. --2 Thunder, noise. --3 The noise of clapping the hands. --Comp. --फलः the Vikaṅkata tree.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1144-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तनित न० स्तन--भावे क्त । १ मेघशब्दे अमरः । २ सुरतादि- शब्दे च । कर्त्तरि--क्त । ३ शब्दिते त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5341,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तनितं, क्ली, (स्तन + क्तः ।) मेघनिर्घोषः । इत्य- मरः । १ । ३ । ८ ॥ (यथा, मनुः । ४ । १०३ । “विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानाञ्च संप्लवे । आकालिकमनध्यायमेतेषु मनुरब्रवीत् ॥”) करतालिशब्दः । इति केचित् ॥ (शब्दमात्रम् । यथा, हरिवंशे । ९९ । ४८ । “आर्त्तस्तनितसंनादे रुधिराम्बुह्रदाकुले ॥”) शब्दिते, त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-432-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्तनितस्तनित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्तन् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: स्तनित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्तन् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्तनित 📚 ➤ ध्वनित, शब्दायमान, कोलाहलमय
संस्कृत: मेघध्वनिः · पर्याय: गर्जित, मेघनिर्घोष, रसित

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्तनित 📚मेघगर्जन । बादलों की गरज🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
स्तनित
बादल की गर्जना (१.३.१०) — गर्जित, रसित

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • स्तनित: स्तन् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬