🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:28:07 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्तब्ध

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्तब्ध

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्तब्ध

अर्थ: रोका हुआ, घेराबन्दी किया हुआ, अवरुद्ध

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्तब्ध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. स्तब्ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — स्तब्ध (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तब्धःस्तब्धौस्तब्धाः
द्वितीयास्तब्धम्स्तब्धौस्तब्धान्
तृतीयास्तब्धेनस्तब्धाभ्याम्स्तब्धैः
चतुर्थीस्तब्धायस्तब्धाभ्याम्स्तब्धेभ्यः
पञ्चमीस्तब्धात् / स्तब्धाद्स्तब्धाभ्याम्स्तब्धेभ्यः
षष्ठीस्तब्धस्यस्तब्धयोःस्तब्धानाम्
सप्तमीस्तब्धेस्तब्धयोःस्तब्धेषु
सम्बोधनहे स्तब्धहे स्तब्धौहे स्तब्धाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्तब्ध
स्तब्ध
stabdha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्तब्ध १ वि॰ [सं॰]
१. जो जड़ या अचल हो गया हो । जडीभूत । स्तंभित । स्पंदनहीन । निश्चेष्ट । सुन्न ।
२. मजबूती से ठह- राया या सहारा दिया हुआ ।
३. दृढ़ । स्थिर ।
४. मंद । धीमा । सुस्त ।
५. दुराग्रही । हठी ।
६. अभिमानी । घमंडी ।
७. निठुर । निष्ठुर (को॰) ।
८. रुद्ध । रोका हुआ (को॰) ।
९. मोटा । स्थूल ।
१०. बेडौल । भद्दा (को॰) ।
११. गतिहीन (को) ।
१२. कठोर । कड़ा ।
स्तब्ध २ संज्ञा पुं॰ वंशी के छह दोषों में से एक जिसमें उसका स्वर कुछ धीमा होता है ।
स्तब्ध रोमकूप वि॰ [सं॰] जिसके रोमछिद्र अवरुद्ध हों ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तब्ध &c. See p. 1258, col. 1.
स्तब्ध mfn. firmly fixed, supported, propped &c.
reaching up to (loc.), ŚvetUp.; MBh.
stiff, rigid, immovable, paralyzed, senseless, dull (अम् ind.), MBh.; Kāv. &c.
solidified (as water), Hariv.
puffed up, proud, arrogant, ChUp.; Bhag. &c.
tardy, slack, slow (?), VarBṛS.
obstinate, stubborn, hard-hearted, MW.
coarse, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1257,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तब्ध p. p. [स्तंभ् कर्मणि कर्तरि वा क्त] 1 Stopped, blocked up, [] obstructed. --2 Paralysed, senseless, stupefied, benumbed. --3 Motionless, immovable. --4 Fixed, firm, hard, rigid, stiff. --5 Obstinate, stubborn, hard-hearted, stern. --6 Coarse. --Comp. --कर्ण a. pricking up the ears. --रोमन् m. a hog, boar. --लोचन a. having motionless or unwinking eyes (said of gods).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1144-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तब्ध त्रि० स्तम्भ--कर्मणि कर्त्तरि वा क्त । १ जडीकृते २ जडी भेते च
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5341,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तब्धः, त्रि, स्तम्भितः । जडीकृतः । स्तभधातोः क्तप्रत्ययेनं निष्पन्नः ॥ (यथा, कथासरित्- सागरे । २० । ९६ । “स्वयमुत्क्षिप्तकलसस्तब्धबाहुरभूत्तदा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-432-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्तब्ध" आता है (14)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्तब्धस्तब्ध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: स्तब्ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्तब्ध 📚 ➤ रोका हुआ, घेराबन्दी किया हुआ, अवरुद्ध

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्तब्ध 📚जो जड़ या अचल हो गया हो । जडीभूत । स्तंभित । स्पंदनहीन । निश्चेष्ट । स…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें